بر این آستان، عجز و مسکینی ات
به از طاعت و خویشتن بینی ات
در آستان غنی (خدا) ضعف و فقرت برتر از عبادت و خودخواهی ات است.
سعدی
در این بیت شعر،
برای نشان دادن اهمیت فروتنی به سرهمبندی دیالک تیک بیچارگی و پارسائی توأم با خودبینی اقدام می کند و نقش تعیین کننده را از آن بیچارگی می داند.
منظور سعدی از مفهوم «عجز و مسکینی»، تواضع و سرافکندگی باید باشد، که ضد خویشتن بینی، یعنی کبر و غرور تلقی می شود.
سعدی
در این دیالک تیک خودویژه،
قصد تأکید مؤکد بر اهمیت خاص سرافکندگی و فروتنی در درگاه الهی دارد.
به نظر او در درگاه خدا، عجز و سرافکندگی نه فقط پسندیده تر از خویشتن بینی است، بلکه پسندیده تر از حتی خویشتن بینی توأم با اطاعت است.
مفهوم «خویشتن بینی» (فردگرائی) را سعدی به مثابه حربه ای در مبارزه ایدئولوژیکی علیه طبقه متوسط به کار می برد.
طبقه متوسط گورکن تاریخی برده داری و فئودالیسم است و انسان را در مرکز جهان قرار می دهد و از منافع فردی دفاع می کند.
سعدی جامعه ای متشکل از توانگر و گدا می خواهد، ولی بورژوازی نوخاسته و انقلابی گدائی را در شأن انسان نمی داند و هوای گسترش تولید، تجارت و داد وستد را در سر دارد.
این به مذاق سعدی اصلا خوش نمی آید.
انسان ذلیل و انگل و هیچکاره به درد بورژوازی آغازین نمی خورد.
او انسان را مولد و آزاد و برابرحقوق و خود مختار می خواهد.
در فلسفه سعدی برای افکاری از این قبیل جائی وجود ندارد.
بورژوازی خرد را عمده می کند و به درجه قاضی القضات جامعه و جهان ارتقاء می دهد.
محتوای اجتماعی خردستیزی نیم بند سعدی و خردستیزی تمام و کمال حافظ را مبارزه ضد بورژوایی تشکیل می دهد.
حافظ همه لوله های توپخانه شعرش را علیه عقل نشانه گیری می کند و قابل شناسائی بودن هستی را انکار می کند.
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر