بوستان
باب سوم
در عشق و مستی و شور
حکایت هفدهم
(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۵ ـ ۹۶ )
گوی زمین ربوده چوگان عدل او ست
و این بر کشیده گنبد نیلی حصار هم.
معنی تحت اللفظی:
هم گوی زمین ربوده چوگان عدل شاه (سعد ابن زنگی) است
و
هم گنبد نیلی (آسمان آبی) در حصار او ست.
سعدی
در این بیت شعر
دیالک تیک گوی و چوگان
را
به صورت دیالک تیک زمین (جامعه) و عدالت شاهانه
و
دیالک تیک آسمان و زمین
را
به صورت دیالک تیک گنبد نیلی و حصار شاهانه
بسط و تعمیم می دهد
تا
هندوانه بزرگی زیر بغل شاه (سعد ابن زنگی) بچپاند.
بدین طریق
طبیعت (آسمان و زمین) را تابع اراده شاهانه جا می زند.
ادامه دارد.
بوستان
باب سوم
در عشق و مستی و شور
حکایت هفدهم
(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۵ ـ ۹۶ )
بر یاد رأی انور او آسمان به صبح
جان می کند فدا و کواکب نثار هم
معنی تحت اللفظی:
آسمان به یاد فرمان روشن شاه (سعد ابن زنگی)
خود را فدای صبح کرد و ستارگان را نثارش کرد.
سعدی
در این بیت این شعر
حنی پدیده های طبیعی را مثلا
طلوع صبح را و نورافشانی سالرگان را
نه تابع اراده الهی، تابع فرمان پادشاهی قلمداد می کند.
یعنی
دیالک تیک طبیعت و جامعه
را
و
دیالک تیک الله و ظل الله
(دیالک تیک خدا و شاه به مثابه سایه خدا)
را
وارونه می سازد تا «لقمه نانی به کف آرد و به «عزت» بخورد.»
یعنی
صحت نقش تعیین کننده نان در دیالک تیک نان (زیربنای اقتصادی) و جان (شعور، روبنای ایده ئولوژیکی) را عملا اثبات کند.
نقش تعیین کننده در دیالک تیک طبیعت و جامعه (طبیعت ثانی) از ان طبیعت است.
اگر طبیعت نباشد، اگر مثلا فصول سال و شب و روز و برف و باران و باد و آب نباشد،
فاتحه بلند بالایی بر جامعه و شاه و شهبانو و بشریت خوانده می شود.
دیالک تیک الله و ظل الله (دیالک تیک خدا و شاه به مثابه سایه خدا)
فی نفسه
دیالک تیکی وارونه است.
این الله است که ظل (سایه) طبقات حاکمه و شاه و شیخ است و نه بر عکس.
الله
مفهومی بیش نیست.
الله
عکس است
و
ظبقات حاکمه (شاه و شیخ) اصل.
محتوای این مدیجه سعدی
کفرآمیز است.
سعدی
بهتر از هر کس می داند.
ولی چاره ای جز کتمان حقیقت عینی ندارد.
برای اینکه سعدی به قول خودش
«ریزه خوار خوان (سفره) بزرگان (اعضای عالی رتبه طبقات حاکمه، شاه و شیخ) بوده است.»
ادامه دارد.
پروفسور وینفرید شرودر
پروفسور دکتر کارل هاینتس بارک
برگردان
۳
۲
· چون بورژوازی نتوانست ظفرمندانه به مقام طبقه حاکمه ارتقا یابد، رابطه با روشنگری به طرز رادیکالی قطع شد.
۲۳
· از اعضای گروه «دوستان فرانسه» افراد زیر را می توان نام برد:
۱
· سرهنگ کادالزو (۱۷۴۱ ـ ۱۷۸۲ میلادی) مؤلف «نامه های مراکش» (سال انتشار پس از رحلتش ۱۷۹۸ میلادی)
۲
· ئولاویده (۱۷۲۵ ـ ۱۸۰۳ میلادی)، مؤلف «پیروزی مسیحیت» (۱۷۹۶ میلادی) که تحت تأثیر ولتر به انتقاد از مذهب می پردازد.
۳
· فلاسفه و ادبای نئوکلاسیسیستی از قبیل والاس (۱۷۵۴ ـ ۱۸۱۷ میلادی)، خورتا (۱۷۳۴ ـ ۱۷۸۷میلادی)، کابالاس، ایریارته (۱۷۵۰ ـ ۱۷۹۱ میلادی) و دیگران.
۲۴
· اکنون اگر برای اولین بار اصل سلطنت زیر علامت سؤال قرار می گیرد، تنها و تنها تحت عنوان نوسازی نهادهای دموکراتیک قرون وسطای اسپانیا صورت می گیرد و در قانون اساسی لیبرال در سال ۱۸۱۲ میلادی طبق مصالحه ای جامه عمل می پوشد.
۲۵
· بعد از پیروزی انقلاب فرانسه طرفداران روسو به تشکیل جناح چپ در اسپانیا اقدام کردند که نمایندگان آن به مدافعه از حق تعیین سرنوشت مردم می پردازند و به مثابه سخنگویان دورنمای انقلابی طبقات پائین وارد صحنه می شوند.
۲۶
· این جناح چپ متشکل از روشنگران اسپانیائی بود که در حین انقلاب فرانسه و پس از پیروزی آن شخصا در انقلاب فرانسه شرکت داشتند و از آنجا در تلاش تأثیرگذاری در اسپانیا بودند.
۲۷
· افراد زیر جزو این جناح بودند:
الف
· مارچنا (۱۷۶۸ ـ ۱۸۲۱ میلادی) که دوست و همکار بریسو بود.
ب
· ماراتس که کتب «امیل» و «قصه هلوئیزه» را به اسپانیائی ترجمه کرده بود.
پ
· ساس وانتس (۱۷۵۹ ـ ۱۷۹۴ میلادی) که احتمالا مترجم کتاب «قرارداد اجتماعی» بوده است.
ت
· گوزمن.
۲۸
· اما این جناح رادیکال روشنگری اسپانیا در آزمون تاریخی دیگری ریشه دارد.
۲۹
· این جناح فاقد پایگاه اجتماعی نیرومندی در جامعه اسپانیا در آن زمان بوده است و بیشتر نماینده سیلان تخیلی خویش بوده است.
۳۰
· روشنگری اسپانیا اما در اشاعه روشنگری اروپا در آمریکای لاتین نقش واسطه به عهده داشته است.
پایان
ادامه دارد.
