دایرة المعارف روشنگری

۱۴۰۵ آبان ۱۲, سه‌شنبه

تحلیل مارکسیستی مختار نامه عطار نیشابوری (۵)

فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری مشهور به شیخ عطّار نیشابوری

(۱۱۴۶ م/۵۴۰ ق – ۱۲۲۱ م/۶۱۸ ق)،

تحلیلی

از

شین میم شین

ای هشت بهشت، یک نثارِ درِ تو

وی هفت سپهر، پرده‌دارِ درِ تو

رخ زرد و کبود جامه، خورشیدِ منیر

سرگشتهٔ ذرهٔ غبارِ درِ تو

معنی تحت اللفظی:

هشت بهشت نثار در خانه تو باد.

هقت سپهر پرده دار در تو باد.

خورشید زرد رو و کبود پوش نور افشان غبار سرگردانی در در تو باد.

محتوای این رباعی عطار را خایه مالی افراطی، غیر واقعی و غیر عقلی و دلبخواهی مخاطب انتزاعی تشکیل می دهد.

این کردوکار ها شرم انگیز اند.

در شأن انسان نیستند.

خدای کذایی

اولا چیزی و کسی مشخص و مادی نیست تا خانه و در و پرده دار و مخلقات داشته باشد.

عطار باید علاف باشد و نه داروساز تا یک میلیون از این لاطائلات سر هم بندی کند و اسم شان را رباعیات بگذارد.

ادامه دارد.

قرآن کریم از دیدی دیگر سوره توبه (التوبة) (۶۲۲)

ویرایش و تحلیل

از

فریدون ابراهیمی

﴿كَيْفَ وَإِن يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً ۚ يُرْضُونَكُم بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَىٰ قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ﴾
[ التوبة: ۸]

چگونه پيمانى باشد كه اگر بر شما پيروز شوند به هيچ عهد و سوگند و خويشاوندى وفا نكنند؟

به زبان خشنودتان مى‌سازند و در دل سر مى‌پيچند و بيشترين عصيانگرانند.

کریم

در این آیه، برای انتقاد از مشرکین از متد دیالک تیکی فخر انگیزی بهره برمی گیرد.

سعدی و تعداد انگشت شماری از مسلمانان (فقها)

به احتمال قوی تحت تأثیر کریم، به متد دیالک تیکی رسیده اند.

چگونه پيمانى باشد كه اگر بر شما پيروز شوند به هيچ عهد و سوگند و خويشاوندى وفا نكنند؟

معنا و محتوای این آیه، این است که پیمان مشرکین مبتنی بر تناسب قوا میان مسلمین و مشرکین است:

اگر تناسب قوا به نفع مسلمین باشد به پیمان خود وفادار می مانند.

ولی اگر تناسب قوا به نفع مشرکین باشد (اگر بر شما پيروز شوند)، پیمان منعقده را می شکنند و دمار از روزگارشان در می آورند.

کریم اینجا دیالک تیک تئوری و پراتیک را به صورت دیالک تیک و نقش تعیین کننده را از آن پراتیک (عمل) دانسته است.دیالک تیک حرف و عمل بسط و تعمیم داده است.