۱۴۰۵ آبان ۳۰, شنبه

تحلیل مارکسیستی رباعیات خیام و یا خیامی نیشابوری (۱۴)

رباعیات خیام

تحلیلی

از

شین میم شین

۱۰

مروز تو را دسترس فردا نیست

واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست

ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست

کاین باقی عمر را بها پیدا نیست

معنی تحت اللفظی:

امروز، تو به فردا دسترسی نداری و افکار فردایت جز خیالات نیست.

این لحظه را تباه نکن اگر حالت خوش است و دلی افسرده نداری؛

چراکه عمر باقی اعتباری ندارد.

گنجور

ما این رباعی خیام و یا خیامی را نخست تجزیه و بعد تحلیل می کنیم:

۱

مروز تو را دسترس فردا نیست

شاعر فردا را دسترس ناپذیر برای افراد بشر می داند.

راستی چرا و به چه دلیل؟

چرا و به چه دیل باید دانشمندی و ریاضی دانی و یا فیلسوفی از مهمترین تریاد (تثلیث) هستی یعنی تریاد ماضی ـ مضارع ـ مستقبل (گذشته ـ حال ـ آینده) بی خبر باشد.

این تریاد

تریاد عینی و عام و یونیورسالی است

و

شامل حال همه چیز هستی از جماد تا نبات و جانور می شود.

کفشدوزک یا پینه‌دوزک

به هر یک از حشرات در خانوادهٔ کفشدوزکان و راستهٔ قاب‌بالان گفته می‌شود.

کفشدوزک‌ها از گروه حشرات قاب‌بال یا سوسک است.

این خانواده از حشرات اندازه‌ای معادل ۰٫۸ تا ۱۸ میلی‌متر دارند و پوشش سخت روی بال‌ها توان پرواز آن‌ها را کاهش می‌دهد.

کفشدوزک ابتدا بال‌های قاب‌مانند قرمز جلویی را از هم باز می‌کند و دو بال تاشده نازک و بلند که در زیر آن وجود دارد بیرون می‌آید و می‌تواند پرواز کند.

ویکی پیدیا

حشره ای به نام کفشدوزک به پیش بینی دمای هوا در ۶ ماه آینده قادر است و متناسب با آن، زندگی خود را سازمان می دهد سر و سامان می بخشد.

بشر مجهز به تلی از تجربه و دانش و علم و عقل و فهم و فراست

چرا باید ضعیف تر و ذلیل تر از حشرات باشد؟

دلیل شاعر احتمالا دلیلی معرفتی و تصادقی است:

چون نمی دانیم فردا را تجربه می کنیم و یا نه، (فقدان معرفت و یا شناخت)

پس، فردا دسترس ناپذیر است.

چون ممکن است که تصادفا بمیریم، (تصادف)

پس، فردا دسترس ناپذیر است.

اگر دلیل شاعر این باشد، می توان گفت که او دیالک تیک های زیر را وارونه می سازد:

۱

او دیالک تیک استثناء و قاعده را وارونه می سازد.

یعنی

نقش تعیین کننده را از آن استثناء می داند.

این نشانه خریت و خردستیزی شاعر است.

چون استثناء یک در یک هزار رخ می دهد.

قاعده

همیشه و همه جا

واقعی تر و امکان پذیرتر از استثناء است.

۲

او دیالک تیک ضرورت (جبر) و تصادف را وارونه می سازد.

یعنی

نقش تعیین کننده را از آن تصادف می داند.

این هم نشانه خریت و خردستیزی شاعر است.

چون تصادف یک در یک هزار رخ می دهد.

تصادف

فقط فرم جامه عمل پوشی (وقوع) ضرورت و یا جبر است.

نقش تعیین کننده در این دیالک تیک همیشه و همه جا از آن ضرورت و یا جبر است.

جایگزینی ماضی با مضارع و مضارع با مستقبل

عینی وعلمی و جبری و حتمی و ضروری است.

۳

او دیالک تیک اوبژکتیو (عینی) و سوبژکتیو (میلی، این و آنی) را وارونه می سازد.

یعنی

نقش تعیین کننده را از آن سوبژکتیو می داند.

این هم نشانه خریت و خردستیزی شاعر است.

چون جایگزینی ماضی با مضارع و مضارع با مستقبل

اوبژکتیو ویا عینی است.

یعنی

ربطی به زنده بودن این و آن ندارد.

۴

او جهان را برای افراد بشر غیرقابل شناخت می داند.

یعنی

فرقی بین بشر و خر قائل نمی شود.

یعنی

جواب ایدئالیستی به مسئله قابل شناخت بودن جهان توسط بشر می دهد.

یعنی

طرفدار ندانم گرایی است.

این هم نشانه خریت م خردستیزی شاعر است.

چون

بشر خر نیست و می داند که مرگ ناگهانی بی دلیل و بدون علت رخ نمی دهد.

ضمنا

قحط مطلب و پزشک و دارو درمان نیست.

قاعده مندی

https://hadgarie.blogspot.com/2020/06/blog-post_35.html

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/5812

۱

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/5803

۲

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/5811

پایان

درنگی در دیالک تیک استثناء و قاعده

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/10230

پایان

جبر

(ضرورت)

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14206

۱

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14157

۲

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14167

۳

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14171

۴

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14180

۵

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14186

۶

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14194

۷

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14198

۸

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/14205

پایان

تصادف

۱

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/12748

۲

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/12760

۳

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/12765

پایان

اگنوستیسیسم

(ندانمگرایی)

۱

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/8837

۲

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/8842

پایان

قابل شناخت بودن جهان

۱

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/11256

۲

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/11263

پایان

ادامه دارد.

تحلیل مارکسیستی از شعری از سهراب سپهری تحت عنوان «صدای پای آب» (۱۲)

 

 
سهراب سپهری 
(۱۵ مهر ۱۳۰۷ – ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹)

ویرایش و تحلیل 

از

شین میم شین

۱

صدای پای آب

(کاشان | قریه چنار | تابستان ۱۳۴۳)
 

اهل کاشانم.

پیشه‌ام نقاشی است:

گاه‌گاهی قفسی می‌سازم با رنگ، می‌فروشم به شما

تا به آواز شقایق که در آن زندانی است

دل تنهایی‌تان تازه شود.

چه خیالی، چه خیالی…می‌دانم

پرده‌ام بی‌جان است.

خوب می‌دانم، حوض نقاشی من بی‌ماهی است

اهل کاشانم

نسبم شاید برسد

به گیاهی در هند، به سفالینه‌ای از خاک «سیلک»

نسبم شاید، به زنی فاحشه در شهر بخارا برسد.

پدرم پشت دو بار آمدن چلچله‌ها، پشت دو برف،

پدرم پشت دو خوابیدن در مهتابی،

پدرم پشت زمان‌ها مرده است.

پدرم وقتی مرد، آسمان آبی بود،

مادرم بی‌خبر از خواب پرید، خواهرم زیبا شد.

پدرم وقتی مرد، پاسبان‌ها همه شاعر بودند.

مرد بقال از من پرسید: چند من خربزه می‌خواهی؟

من از او پرسیدم: دل خوش سیری چند؟

پدرم نقاشی می‌کرد.

تار هم می‌ساخت، تار هم می‌زد.

خط خوبی هم داشت.

 
۱

اهل کاشانم.

پیشه‌ام نقاشی است:

گاه‌گاهی قفسی می‌سازم با رنگ، می‌فروشم به شما

تا به آواز شقایق که در آن زندانی است

دل تنهایی‌تان تازه شود.

چه خیالی، چه خیالی…می‌دانم

پرده‌ام بی‌جان است.

خوب می‌دانم، حوض نقاشی من بی‌ماهی است

 سهراب در این بند شعر صدای پای آب، به معرفی خود ادامه می دهد:


۱
پیشه‌ام نقاشی است
 
 سهراب
 خود را جزو پیشه وران محسوب می دارد.
 
پیشه‌ور
  به کارگر ماهری گفته می‌شود که در پیشه یا حرفه‌ای مشخص تخصص دارد. 
پیشه‌وران معمولاً مهارت‌های خود را از طریق تجربهٔ کاری، آموزش ضمن خدمت، کارآموزی یا آموزش رسمی، یا ترکیبی از این روش‌ها، کسب می‌کنند. 
برخلاف استادکار یا صنعتگر، پیشه‌ور لزوماً به کار یدی محدود نیست.
ویکی پیدا 
 
نقاشی اما یکی از فرم های بیشمار هنر و استه تیک است.
سهراب
نه پیشه ور، بلکه هنرمند است.
جزو قشر روشنفکر است.
شاعر و نقاش است.
یعنی
از طریق کار عمدتا  فکری نان سفره خود را در می آورد.
سهراب برای دربار پهلوی هم نقاشی کرده است.

۲

گاه‌گاهی قفسی می‌سازم با رنگ، می‌فروشم به شما

سهراب 
برخلاف ادعایش در این جمله، 
قفس نمی سازد.
قفس تولید نمی کند.
نمی تواند هم تولید کند.
برای اینکه تولید قفس کسب و کار پیشه ور و صنعتگر و غیره است.
سهراب
قفسی را نقاشی می کند.
به همین دلیل 
قثس کذایی سهراب نه با چوب و آهن و غیره، بلکه با رنگ  کشیده می شود.
(نقاشی می شود.)
 
۳

گاه‌گاهی قفسی می‌سازم با رنگ، می‌فروشم به شما

تا به آواز شقایق که در آن زندانی است

دل تنهایی‌تان تازه شود.

در قفس سهراب خردستیز، نه بلبلی، بلکه گلی  زندانی است.

خردستیزی سهراب از همین جا معلوم می شود:
جای گل (چه گل رئال و چه گل خیال)  نه قفس، بلکه گلدان است.
 
قفس و شقایق سهراب به همین دلیل، ایرئآل و ایراسونال (ضد واقعی و ضد عقلی) است.
علاوه بر این، 
قفس زندان قناری و بلبل نیست.
 
قناری و بلبل در قفس از همه نعمات لازم برای حیات و حتی تولید مثل برخوردار است.
قناری و بلبل و غیره در همزیستی با بشر رشد می کنند.
سوسیالیزه (اجتماعی) می شوند.

سهراب
معنی زندان و فرق قفس با زندان و ممعنی آزادی  را هم نمی داند.
شاعر بیسوادی است.

سهراب در مقایسه با شعرای معاصرش  
هنرمند عقب مانده ای است.
 
Keine Fotobeschreibung verfügbar.
 
سطح شعور فروغ و سیاوش و زهری و سایه کجا و سطح شعور سهراب کجا.
 
فروغ کوشیده است تا به رشد سهراب کمک کند.
ولی ظاهرا موفق نبوده است.
 
عیب فروغ دوری اش از حزب توده بوده است.
اگر فروغ توده ای می بود و با مارکسیسم  کلیشه ای حزب توده حداقل آشنا می شد،
رشد حیرت انگیزی می کرد و دست خیلی از شعرای حزب توده را از پشت می بست.
 
ادامه دارد.

قرآن کریم از دیدی دیگر سوره توبه (التوبة) (۶۳۵)


 ویرایش و تحلیل

از

فریدون ابراهیمی

 

﴿قُلْ إِن كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّىٰ يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ ۗ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ﴾
[ التوبة: ۲۴]

بگو:

 اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و زنانتان و خويشاوندانتان و اموالى كه اندوخته‌ايد و تجارتى كه از كساد آن بيم داريد، و خانه‌هايى كه بدان دلخوش هستيد براى شما از خدا و پيامبرش و جهادكردن در راه او دوست داشتنى‌تر است، منتظر باشيد تا خدا فرمان خويش بياورد.

 و خدا نافرمانان را هدايت نخواهد كرد.

کریم

در این آیه، خط و نشان می کشد:

کریم

عشق به خدا و پیامبر و اشاعه اسلام از طریق جهاد مالی و جانی

را

برتر از عشق به اعضای خانواده و امول  و تجارت و خانه و مستغلات و غیره می داند.

کریم 

اشاعه ایده ئولوژی نظام برده داری (اسلام) را بر تشکیل و توسعه خانواده و کسب و کار و لذات دنیوی دیگر برتر می شمارد.

حتی بدتر و رادیکال تر:

به مثابه نافرمانی از فرامین الهی می داند.

کریم اما در زمینه تنبیه این جماعت احتیاط به خرج می دهد:

اینجا دیگر از عذاب دوزخ خبری نیست.

کریم به محرومیت اینان از هدایت الهی کفایت می ورزد.

ادامه دارد.