بوستان
باب چهارم
در (باب) تواضع
مقدمه
(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)
حکایت
مقدمه
بخش دوم
(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)
تواضع کنند هوشمندان گزین
نهد شاخ پر میوه، سر بر زمین.
معنی تحت اللفظی:
هوشمندان تواضع پیشه می کنند.
به همان سان که شاخه پر میوه سر خم می کند.
سعدی
در این بیت شعر،
پس ازتدارک همه جانبه و نرم و رام و خام کردن خواننده شعرش، صفت انتزاعی «تواضع» را به رتبه سجایای اخلاقی هوشمندان ارتقا می دهد و برای اثبات منطقی آن مثالی تجربی از عالم طبیعت (درختان) می آورد:
شاخه هرچه پرمیوه تر باشد، به همان اندازه بیشتر سر بر خاک می ساید.
سعدی
چنان وانمود می کند که انگار سر خم کردن شاخه پر میوه، نه به دلیل سنگینی باری است که بر دوش دارد، بلکه به دلیل تواضع است.
سعدی نمی داند که خصلت و هم و غم نباتات سر بالا کردن است و نه سر خم کردن.
سعدی نمی داند که میان نباتات رقابت عظیمی بر سر دستیابی به نور و هوا و رطوبت هوا ست و سر خم کردن شان امری مکانیکی است و نه اخلاقی.
امری تحمیلی است و نه دلبخواهی.
سعدی برای اثبات هر خرافه ای چیزهای جامعتی را ناتورالیزه و چیزهای طبیعتی را سوسیالیزه می کند.
این خطای معرفتی خطرناکی است و فاقد ارزش علمی و انقلابی است.
در قاموس سعدی
انسان هم هرچه هوشمندتر باشد، باید به همان اندازه فروتن تر باشد.
فروتنی اما به چه معنا ست؟
اگر به جای شاخه پر میوه، توده مولد و زحمتکش را بگذاریم، منظور سعدی را بهتر می فهمیم.
به نظر سعدی، توده مولد و زحمتکش، که بود و نبود و چند و چون جامعه وابسته به کار او ست، باید خاکی، توسری خور، سرافکنده و بی غرور باشد.
توده مولد و زحمتکش هرگز نباید سرکش شود و سودای تغییر وضع نکبت بار خود و جامعه را به مخیله خود خطور دهد.
تواضع مورد نظر سعدی، در جامعه کنونی ایران به بهترین وجهی جامه عمل می پوشد.
تواضع یعنی تواضع نمائی خرده بورژوائی، شکسته نفسی نمائی، به قصد خود بزرگ نمائی.
این یکی از کثیف ترین صفات انسانی است و مانع برقراری هرگونه رابطه معقول و منطقی میان اعضای جامعه می شود.
کسانی که این رهنمود سعدی را جامه عمل می پوشانند، اگر با کسی روبرو شوند، که برخورد صریح و واقع بینانه دارد، کلافه و مات خواهند شد و ماهیت گندیده خود را آشکار خواهند ساخت.
فقط کافی است، ایرادات نظری و عملی آنها را از صراحت بگذرانی، آنگاه خواهی دید که از خرده بورژوای متواضع نما چه بیرون می آید.
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر