خود آموز خود اندیشی (۱۴۹۵)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم

 

گنهکار اندیشناک از خدای

به از پارسای عبادت نمای.

معنی تحت اللفظی:

گناهکار خداترس از ثوابکار متظاهر بهتر است.

 

گفت و خوش گفت :

«برو خرقه بسوزان حافظ!»

یا رب، این قلب شناسی ز که آموخته بود؟

معنی تحت اللفظی:

خرقه

(نشانه عالی ترین مدال و مقام در کیش تصوف و عرفان)

نشانه و نماد قلب و قلابی بودن پوشنده اش است

و

فقط به درد سوزاندن می خورد.

 

خواجه در این بیت غزل

دیالک تیک ظاهر و باطن را به صورت دیالک تیک خرقه و ایمان بسط و تعمیم می دهد و وارونه می سازد.

آن سان که نقش تعیین کننده به ظاهر (خرقه) تعلق پیدا می کند.

 

در حالیکه قضیه بر عکس است.

نقش تعیین کننده از ان باطن است.

سعدی از این حقیقت امر خبر دارد.

سعدی پیش شرط پاکدامنی را نه در لباس، بلکه در ایمان قلبی می داند.

به همین دلیل به توسعه مفهوم زیر مبادرت می ورزد.

 

قدم باید اندر طریقت، نه دم

که اصلی ندارد، دم بی قدم

 

بزرگان که نقد صفا داشتند

چنین خرقه زیر قبا داشتند.

 

معنی تحت اللفظی:

در دیالک تیک حرف و عمل، نقش تعیین کننده از آن عمل است.

ای بسا نیکان که لباس روی شان قبا ولی لباس زیرین شان خرقه است.

یعنی مظاهر صفای ناب درونی اند.

 

ادامه دارد.