خود آموز خود اندیشی (۱۴۹۰)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم

 

گنهکار اندیشناک از خدای

به از پارسای عبادت نمای.

معنی تحت اللفظی:

گناهکار خداترس از ثوابکار متظاهر بهتر است.

 

صوفی نهاد دام و سر حقه باز کرد

بنیاد مکر با فلک حقه باز کرد.

معنی تحت اللفظی:

اهل تصوف و عرفان در حقه بازی و دام گستری دست فلک مکار و حقه باز را از پشت بسته است.

 

خواجه در این بیت غزل به انتقاد اتیکی (اخلاقی) از اهل تصوف و عرفان می پردازد.

سؤال این است که مگر طبقات حاکمه برده دار و فئودال حقه باز و دام گستر و مکار  نیستند؟

بقیه انتقادات اتیکی خواجه از اهل تصوف و عرفان مثلا تزویر و تکبر و تظاهر و ریا و غیره هم همین سؤال را در پی دارند:

مگر طبقات حاکمه برده دار و فئودال اهل تزویر و تکبر و تظاهر و ریا  و غیره هم نیستند؟

 

اگر هستند، پس فرق شان با اهل تصوف و عرفان چیست که هرگز مورد انتقاد خواجه قرار نمی گیرند؟

 

برای پیدا کردن پاسخ به این پرسش ها باید تفاوت و تضاد طبقاتی اتیک اشرافی ـ برده داری ـ فئودالی با اتیک بورژوایی را کشف کرد که اهل تصوف و عرفان نماینده نطفه ای اش است.

بورژوازی عینا و عملا و علنا همه سجایای اخلاقی اشرافی ـ برده داری ـ فئودالی را زیر پا می نهد و پایمال می کند.

یعنی

از تزویر و تکبر و تظاهر و ریا  و غیره فضیلت اخلاقی می سازد.  

 

ادامه دارد.