۱۴۰۵ آبان ۲۷, چهارشنبه

تحلیل مارکسیستی از شعری از سهراب سپهری تحت عنوان «صدای پای آب» (۱۱)

 

 

 
سهراب سپهری 
(۱۵ مهر ۱۳۰۷ – ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹)

ویرایش و تحلیل 

از

شین میم شین

۱

صدای پای آب

(کاشان | قریه چنار | تابستان ۱۳۴۳)
 

 
کعبه ام بر لب آب
 کعبه ام زیر اقاقی ها ست
 کعبه ام مثل نسیم  می رود باغ به باغ
 می رود شهر به شهر.
 
حجرالاسود من روشنی باغچه است.
 

کعبه
  خانهٔ خدا 
 بنایی در میان مسجدالحرام در شهر مکه در کشور عربستان سعودی است.
کعبه مقدس‌ترین مکان از نظر دین اسلام است. 
نام کعبه اشاره به چهارگوش بودن این سازه دارد.
 کعبه سازه ای است که در منطقه‌ای قرار دارد که قبلا در آنها بت ها قرار داشتند و مردم برای پرستش بت ها به آنجا میرفتند.
بعد ها حضرت ابراهیم ظهور کرد با انجام وظیفه و شکستن بت ها به پرستش آنها خاتمه داد
 ولی بعد ها با پسرش اسماعیل در آنجا با همان سنگ های بت ها کعبه یا خانه‌ی خدا را ساختند تا مردم به پرستش خدا پی ببرند.
کعبه قبل از گسترش اسلام نیز از مکان‌های مقدس اعراب به‌شمار می‌رفت. بادیه‌نشینان عرب سالی یک مرتبه اختلافات قبیله‌ای خود را کنار می‌گذاشتند و برای پرستش خدایانشان در کعبه گرد می‌آمدند.
ویکی پیدیا


 
حَجَرالاَسود
( سنگ سیاه)
سنگی است سیاه رنگ که بر دیوار پایه کعبه از اماکن مقدس اسلامی در شهر مکه نصب شده‌ است. 
حَجَرالاَسود سنگ شکسته‌ای است به قطر نزدیک به ۵۰ سانتیمتر که امروزه بخش های آن با یک بَست نقره‌ای به هم نگه داشته شده‌ است. 
همچنین طواف به دور کعبه از این سنگ آغاز می‌گردد.

در دوران پیش از اسلام، در جای جای جزیرة العرب پرستشگاه‌هایی ساده قرار داشت که قبایل عرب بت‌های خود را در آن می‌گذاشتند و در آن جا برای پرستش گرد هم می آمدند.
 در هر یک از این پرستشگاه‌ها سنگی «مقدس» جاسازی شده بود که پیوند میان زمین و آسمان بود.
 شناخته شده ترین این پرستشگاه‌ها کعبه، در شهر مکه، بود و «حجر الأسود» یا سنگ سیاه، سنگ مقدّس آن بود. 
به جز آن، پرستشگاهی در شهر «غَیمان» در یمن جای داشت و «حجر الأحمر» یا سنگ سرخ، سنگ مقدّس آن بود؛ 
و نیز کعبهٔ شهر العَبلات در جنوب (نیمروز) مکه، که «حجر الأبیض» یا سنگ سفید سنگ مقدّس آن بود.
پس از اسلام باقی این پرستشگاه‌ها تخریب شدند و تنها کعبه باقی ماند و پرستشگاه همهٔ مسلمانان شد.
ویگی پیدیا
 
۱
 کعبه ام بر لب آب
 کعبه ام زیر اقاقی ها ست
 
اگر سهراب، کعبه را به معنی بیت الله (خانه خدا)  در مد نظر داشته باشد و خدا لا به لای اقاقی ها باشد، منطقی و تجربی این خواهد بود که کعبه سهراب زیر اقاقی ها باشد تا خدا بتواند برای رفع دلتنگی از خانه بیرون بیاید.
 
این بدان معنی است که ایراسیونالیسم (خرد ستیزی) عرفانی سهراب 
خواه و ناخواه
حاوی و حامل عناصر راسیونال (َعقلی) نیز است.

این در مورد کلیه خردستیزان صادق است.
 
مثال:
امپریالیسم 
به مثابه پرچمدار ایراسیونالیسم، نمی تواند از راسیو (عقل، خرد) به طرز ریشه ای و رادیکال صرفنظر کند.
 
یعنی 
خرد برای بشر (و حتی برای نبات و جانور) صرفنظر ناپذیر است.
 
مثال:
فاشیسم (نازیسم) 
به مثابه مظهر بی چون و چرای ایراسیونالیسم (خردستیزی) برای انجام و اجرای تقشه های ضد عقلی و ضد اجتماعی و ضد اخلاقی و ضد انسانی خود،
مثلا برای کشتار سیستماتیک میلیون ها از همنوعان، مجبور به استفاده از راسیو (خرد، عقل) می شود و کوره های آٔمسوزی و گاز خفه کننده و دیگر روندها و رویه های مبتنی بر عقل و علم و فن و غیره را به خدمت می گیرد.
 
مثال:
فوندامنتالیسم اسلامی
چه شیعی و چه سنی
به مثابه مظهر ایراسیونالیسم (خرد ستیزی) و خریت و بربریت،
قادر به صرفنظر مطلق از راسیو (عقل، خرد) نیست.
نقشه های ایراسیونال فوندامنتالیسم مثلا فراگیری فوت و فن خلبانی و حمله با هواپیمای مسافربری بر برج های دوقلو و پنتاگون و غیره
حامی و حامل عناصر راسیونال (عقلی) نیز بوده است.

مثال:
به زانو در آوردن موفقیت امیز سران و سرداران حزب توده که مدافعان بی چون و چرای انقلاب اسلامی بوده اند،
اگرچه مبتنی بر خرد ستیزی و حتی مبتنی بر خود ستیزی بوده است،
ولی عاری از عناصر راسیونال (عقلی) نبوده است.
 
مراجعه کنید 
به
خاطرات سران حزب توده از یک میلیونم زجری که تحمل کرده اند.

۲
کعبه ام بر لب آب
 کعبه ام زیر اقاقی ها ست
 کعبه ام مثل نسیم  می رود باغ به باغ
 می رود شهر به شهر.
 
حالا در این واویلا سر و کله خریت و خردستیزی پیدا می شود.
 
وقتی کسی ادعا می کند که کعبه اش بر لب آب و یا زیر گل های اقاقی است، منظورش این است که کعبه اش ساکن و ثابت است.
اگر این آدم ذره ای عقل اندیشنده داشته باشد، دیگر نمی گوید که کعبه اش مثل نسیم از این باغ به آن باغ و از این شهر به آن شهر می رود.
 
این به معنی متحرک و سیار بودن کعبه خواهد بود.
 
چنین کاری به لحاظ عقلی و منطقی و تجربی و علمی ممنوع است و نه مجاز.

می توان گفت که شعر و نثر شعرگونه را برای بدآموزی خلایق و حتی برای خر پروری اختراع کرده اند.

۳
حجرالاسود من روشنی باغچه است.
 
حجر الاسود
سمبل پیوند زمین با اسمان است.
روشنی باغچه از این بابت منطقی و عقلی و تجربی است.
 
اشکال این «اندیشه» آنجا ست که روشنی باغچه بر خلاف حجر الاسود ساکن و مقرر و معین، به درد شروع به طواف کعبه نمی خورد.
 
البته
 خود کعبه ای که از این باغ به ان باغ  و از این شهر به آن شهرمی رود، 
هم به درد طواف حجاج نمی خورد.
 
سهراب در هر صورت
دانش فقهی چشمگیری در اختیار داشته است.
برای اینکه با اینهمه مفهوم فقهی از قبله تا حجر الاسود عمیقا آشنا بوده است.
 
بضاعت مفهومی ـ فقهی فروغ فرخزاد هم غول آسا بوده است.
 
سواد فقهی فروغ در حد مجتهد جامع الشرایطی بوده است.
 
https://www.iranketab.ir/Images/ProductImages/131e62ae6beb409e8d969f612ec40732.jpg
 
مراجعه کنید
به

تحلیلی بر شعر فروغ فرخزاد

تحت عنوان  «عصیان بندگی» 

 

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/11381

 

https://hadgarie.blogspot.com/2020/12/blog-post_21.html


 

تحلیلی بر شعر فروغ

تحت عنوان «عصیان خدایی»

 

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/11382

 

https://hadgarie.blogspot.com/2020/12/blog-post_62.html

 
ادامه دارد.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر