رباعیات خیام
تحلیلی
از
شین میم شین
۷
آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبَه آرام گرفت
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟
آن قصری که شاه جمشید در او جام جم را در دست می گرفت، اکنون به ویرانه ای تبدیل شده
چنان که آهو در آن بچه به دنیا آورده است و آشیانه ای برای روباه شده است.
بهرام (شاه ساسانی پسر یزدگرد یکم) که تمام عمرش گورخر شکار می کرد؛ عاقبت
دیدیم که هنگام شکار در گور (باتلاق) افتاد و زمین او را بلعید.
گنجور
در این رباعی خیام و یا خیامی
به تباهی و زوال قدرت اشاره می شود.
قصر جمشید که نماد عظمت و شکوه است، حالا
به جایی برای آهو و روباه تبدیل شده است.
همچنین، سرنوشت بهرام را به
تصویر میکشد که تمامی عمرش به دنبال شکار گور (گورخر) بوده، اما در نهایت
خود او گرفتار گور (مرداب) میشود
(هنگام شکار در باتلاق میافتد و ناپدید
میشود).
اینها نشاندهنده ناپایداری و فراز و نشیبهای زندگی است.
گنجور
این استنتاج را می توان راجع به تک تک موجودات گفت.
سؤال اما این است که این نتیجه گیری
حقیقی است و یا باطل؟
رئالیستی (مبتنی بر واقع گرایی) است و یا ایرئالیستی (ضد رئالیستی)؟
راسیونالیستی (مبتنی بر خردگرایی) است و یا ایراسیونالیستی (مبتنی بر خرد ستیزی)؟
نه جمشید مادام العمر جام جم در دست گرفته است و نه بهرام مادام العمر شکار کرده است.
می توان گفت که شاعر این رباعی
جزئی از کلی
را
لحظه ای از روندی
را
و یا
دمی از عمری
را
برجسته و مطلق کرده است و بر اساس آن جزء و لحظه و دم
دست به نتیجه گیری زده است.
یعنی
کل و روند و عمر جمشید و بهرام را ماستمالی کرده است.
ایرادات متنوع این طرز تفکر:
۱
مهمترین عیب و ایراد این طرز تفکر (چزء گرایی) در این حقیقت امر است که حقیقت نه در جزء، بلکه در کل است.
مثال:
حقیقت حیات جمشید و بهرام در کل حیات آندو، در عمر آندو ست و نه در جزئی از حیات و عمرشان.
۲
عیب و ایراد دیگر این طرز تفکر (چزء گرایی) در این حقیقت امر است که اگر جزء دیگری در نظر گرفته می شد، نتیجه مطلقا دیگری حاصل می آمد که البته آنهم مثل نتیجه قبلی غلط و باطل می بود.
مثلا اگر لحظه موفقیت آمیز مثبتی از حیات جمشید و بهرام در نظر گرفته می شد،
به عوض نتیجه منفی و پسیمیستی (مبتنی بر بدبینی)، نتیجه مثبت و اوپتیمیستی (مبتنی بر خوش بینی) گرفته می شد.
۳
عیب و ایراد این طرز تفکر شاعر، عیب و ایرادی طبقاتی ـ ارتجاعی است:
شاعر مبلغ یآس و نومیدی و بدبینی و پوچی است.
شاعر
نماینده و مبلغ و مروج نیهلیسم (پوچ انگاری حیات) و پسیمیسم (بد بینی) است.
نیهلیسم (پوچ انگاری حیات) و پسیمیسم (بد بینی)
در شأن انسان های مولد و زحمتکش نیست.
در خور انگلها ست.
نیهلیسم
http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4536
۱
http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4530
۲
http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4535
پایان
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر