رباعیات خیام
تحلیلی
از
شین میم شین
۶
ماییم و می و مُطرب و این کنجِ خراب
جان و دل و جام و جامه پُر دُردِ شراب
فارغ ز امیدِ رحمت و بیمِ عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب
ما همنشین با نوازنده در گوشه ای از خرابات مشغول میخواری هستیم.
جان ود ل و جام و جامه ما آلوده به لکه های شراب است.
نه امیدی به رحمت الهی داریم و نه بیمیا ز عذاب الهی.
ضمنا از اقلیم اقتدار عناصر اولیه (خاک، هوا، آتش و آب) آزادیم.
زیبایی و شیوایی این رباعی به دلیل به خدمت گرفتن کلماتی با حروف مشابه است:
ما و می و مطرب هر سه حاوی حرف م،
مطرب و خراب و شراب و عذاب حاوی حرف ب،
جان و جام و جامه هر سه حاوی حرف ج
آزاد و باد هر دو حاوی حرف د،
آزاد و باد و حاک و آتش حاوی حرف الف
خاک و کنج حاوی حرف ک اند.
این نشاندهنده لیاقت هنری ـ استه تیکی شاعر است.
شاعر در این رباعی
دیالک تیک بیم و امید را توسعه می دهد که یکی از دیالک تیک های مهم قرآن کریم است.
در قرآن کریم
دیالک تیک بیم و امید
به بندگان تعلق دارد
و
دیالک تیک تهدید ونطمیع
به اربابان مثلا خدا.
شاعر و همنشینان
تحت تأثیر الکل و شهوت و غریزه و غیره مغزشان از کار افتاده، سلب آدمیت و عقلانیت شده اند.
به همین دلیل نه به دیالک تیک بیم و امید می توانند بیندیشند و نه قوانین قوای اربعه.
عقل که نباشد، بشر بدتر از خر می شود.
چون خر «خرد» خاص خود را توسعه داده است.
حافظ احتمالا تحت تأثیر همین اندیشه بوده است، وقتی که بیت زیر را سروده است:
غلامِ همّتِ آنم که زیرِ چرخِ کبود
ز هر چه رنگِ تعلّق پذیرد آزاد است.
معنی تحت اللفظی:
من هوادار کسی هستم که فاقد هر تعلقی است.
(نه تعلق طبقاتی دارد، نه تعلق ملی، نه تعلق نوعی و .....)
یعنی
شبیه مدفوع خشک بی بو و بی خاصیت است.
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر