خود آموز خود اندیشی (۱۵۴۶)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

   حکایت پنجم

 (ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم.

 بر آورد مرد جهاندیده دست

چه گفت:

»ای خداوند بالا و پست

 

خوش است این پسر، وقتش از روزگار

خدایا همه وقت او خوش بدار

 

که هرگه که باز آید از خوی زشت

به عیشی رسد جاودان در بهشت

 

همین پنج روز است، عیش مدام

به ترک اندرش عیش های مدام.»

معنی تحت اللفظی:

پیرمرد دست به درگاه خدا بلند کرد و گفت:

«ای خدایی سعادت و ذلت انسان ها به اراده تو ست، پادشه زاده زندگی خوش و خرمی دارد.

کاری کن که زندگی اش همیشه خوش و خرم باشد.

 

سعدی در این بیت شعر، اساسی ترین صفت خدا را از زبان مرد جهاندیده «خداوند بالا و پست» بودن می داند.

یعنی

اگر وقتی اخلاقش عوض شد، عیش ابدی در بهشت به نصیب ببرد.

عیش دنیوی

عیشی موقتی است.

اگر کسی از عیش دنیوی صرفنظر کند به عیش مدام در بهشت می رسد.

 

 ۲

خوش است این پسر، وقتش از روزگار

خدایا همه وقت او خوش بدار

 

دعای خلوت نشین جهاندیده دانا شنیدنی است:

«خدایا همه وقت او خوش بدار!»

 

چه می تواند کرد؟

چگونه می توان از کسی خواست که توله سایه اش را (پادشه زاده را) سرنگون چاه های عفن دوزخ کند، به جای آب خنک، زهر هلاهل از چشمه های زهر به کامش بریزد و پیکرش را هر روز هفتاد بار بسوزاند و زجر وشکنجه اش بدهد؟

 

مردم بی دست و بی زبان از دعای شیخ دچار حیرت شده اند.

شیخ اجل باید دلیلی برای دعای عجیب و غریب خویش ارائه دهد.

شیخ پریشان وحشت زده یاوه سر می دهد:

 

که هرگه که باز آید از خوی زشت

به عیشی رسد جاودان در بهشت

 

همین پنج روز است، عیش مدام

به ترک اندرش عیش های مدام.»

 

سعدی، در هیئت شیخ جهاندیده دانا، دو باره جای خدا را می گیرد و از قول او وعده می دهد، که «هرگاه شاهزاده خوی بد تصادفی خود را ترک کند، به بهشت خواهد رفت.»

هرگز کسی این بی حرمتی را در حق خدا نکرده، که سعدی می کند.

سعدی بی شرمانه مثل کشیشان عوامفریب قرون وسطی، که بلیط ورود به بهشت را به جماعت خر می فروختند، دست و دلبازانه وعده بهشت و جهنم به این و آن می دهد.

به چه دلیل می توان ادعا کرد که اگر پادشه زاده از خوی بد باز آید، عیش جاودان در بهشت خواهد یافت؟

 

ادامه دارد.