خود آموز خود اندیشی (۱۵۴۵)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

   حکایت پنجم

 (ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم.

 

 بر آورد مرد جهاندیده دست

چه گفت:

»ای خداوند بالا و پست

 

خوش است این پسر، وقتش از روزگار

خدایا همه وقت او خوش بدار

 

که هرگه که باز آید از خوی زشت

به عیشی رسد جاودان در بهشت

 

همین پنج روز است، عیش مدام

به ترک اندرش عیش های مدام.»

معنی تحت اللفظی:

پیرمرد دست به درگاه خدا بلند کرد و گفت:

«ای خدایی سعادت و ذلت انسان ها به اراده تو ست، پادشه زاده زندگی خوش و خرمی دارد.

کاری کن که زندگی اش همیشه خوش و خرم باشد.

 

سعدی در این بیت شعر، اساسی ترین صفت خدا را از زبان مرد جهاندیده «خداوند بالا و پست» بودن می داند.

یعنی

اگر وقتی اخلاقش عوض شد، عیش ابدی در بهشت به نصیب ببرد.

عیش دنیوی

عیشی موقتی است.

اگر کسی از عیش دنیوی صرفنظر کند به عیش مدام در بهشت می رسد.

 

 

۲

خوش است این پسر، وقتش از روزگار

خدایا همه وقت او خوش بدار

 

پیر جهاندیده از خداوند بالا و پست می خواهد که خوشی دنیوی پادشه زاده را برای تمامی عمرش بسط دهد.

 

محتوای این بیت شعر سعدی در قدرت ماندن همیشگی و نسل اندر نسل خاندان سلطنتی است.

سعدی نمی خواهد که سلطنت سرنگون شود.

 

۳

 که هرگه که باز آید از خوی زشت

به عیشی رسد جاودان در بهشت

 

پیر جهاندیده از خداوند بالا و پست می خواهد که اگر پادشه زاده اخلاق خود را تصحیح کند، علاوه بر سعادت دنیوی مادام العمر از سعادت اخروی ابدی هم برخوردار شود.

 

سعدی برای بی بند و باری های پادشه زاده دلیل اخلاقی می تراشد.

یعنی

دلایل طبقاتی را ماستمالی می کند.

 

اخلاق در قبال تعلقات طبقاتی ثانوی است.

 

ادامه دارد.