سهراب سپهری
(۱۵ مهر ۱۳۰۷ – ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹)
ویرایش و تحلیل
از
شین میم شین
۱
صدای پای آب
(کاشان | قریه چنار | تابستان ۱۳۴۳)
من مسلمانم
قبله ام، یک گل سرخ
جانمازم، چشمه مهرم نور
دشت سجاده من
من وضو با تپش پنجره ها می گیرم
در نمازم جریان دارد ماه
جریان دارد طیف
قبله ام، یک گل سرخ
جانمازم، چشمه مهرم نور
دشت سجاده من
من وضو با تپش پنجره ها می گیرم
در نمازم جریان دارد ماه
جریان دارد طیف
سنگ از پشت نمازم پیدا ست
همه ذرات نمازم متبلور شده است.
من نمازم را وقتی می خوانم
که اذانش را باد گفته باشد سر گلدسته سرو
ادامه تجزیه و تحلیل این فراز از شعر «صدای پای آب»:
۵
دشت سجاده من
جانماز سهراب، چشمه بود.
اکنون سجاده اش را معرفی می کند که وسیعتر و غنی تر از چشمه است.
سجاده هم مهم تر از جانماز است.
استفاده از سجاده احتمالا توسط افراد متعلق به اقشار و طبقات اجتماعی مرفه صورت می گیرد و استفاده از جانماز توسط توده های فقیر و میانه حال.
جانماز را می توان به راحتی با خود به همه جا برد.
جای سجاده اما فقط خانه و غیره است.
دشت دربرگیرنده چشمه های بیشمار است.
سهراب پس از معرفی دین و قبله و جانماز و مهر و سجاده ناتورال (طبیعتی) خود،
به طرز ادای واجبات دینی خود می پردازد:
۶
من وضو با تپش پنجره ها می گیرم
سهراب نه با آب، بلکه با تپش پنجره ها وضو می گیرد.
این بدان معنی است که سهراب پنجره را به قلب تشبیه می کند.
چون تپش، مشخصه قلب است.
باز و بسته شدن پنجره ها در آیینه ذهن سهراب، شبیه تپش قلب است.
تصور وضو با تپش پنجره ها دشوار است.
۷
در نمازم جریان دارد ماه
سهراب نماز را به ارگانیسمی ویا به شطی تشبیه که ماه در آن جریان می یابد:
تصور استخری با عکس ماه و یا رودی رونده با عکس رونده ماه
احتمالا
دلیل رسیدن سهراب به این اندیشه بوده است.
۸
در نمازم جریان دارد طیف
طیف و یا اسپکتروم به مجموعه ای از رنگ های مختلف اطلاق می شود.
مثلا شفق طیفی است.
هر رنگی ناشی از فلزی است که در منبع نور مثلا در خورشید وجود دارد.
در نماز سهراب علاوه بر ماه، طیف هم جریان دارد.
انعکاس انوار ماه (مهتاب) و آفتاب در آب برکه و استخر و دریا و یا رود رونده
احتمالا
دلیل رسیدن سهراب به این اندیشه بوده است.
نماز سهراب اصلا نماز به معنی معمولی ـ مذهبی اش نیست.
در نماز سهراب به خدای کذایی اصلا اندیشیده نمی شود.
خدای سهراب هم خدای معمولی ـ مذهبی نیست.
۹
سنگ از پشت نمازم پیدا ست
اکنون سهراب نماز را مادیت و شیئیت و جسمیت می بخشد.
چون فقط مواد و اشیاء و اجسام می توانند پشت و رو داشته باشند.
از پشت نماز سهراب، سنگ نمایان است.
دلیل مادی و عینی و واقعی رسیدن سهراب به این اندیشه
دیده شدن قلوه سنگ ها در بستر رود رونده بوده است.
وقتی نماز رود رونده ای باشد، طبیعی است که در بسترش یعنی پشتش (و نه در رویش، سطحش) ثلوه سنگ ها نمایان باشند.
۱۰
همه ذرات نمازم متبلور شده است.
اکنون سهراب نماز مادیت و شیئت و جسمیت کسب کرده را بیشتر توضیح می دهد:
همه ذرات نماز سهراب بلور واره شده اند.
بلورش یا بلوریشدن یا تَبَلوُر
(Crystallization)،
بلور یک ماده عبارتست از جهت یافتگی ذرهای و آرایش مولکولی و تثبیت این نظم در ماده.
ویکی پیدیا
تبلور
روندی شیمیایی است.
شیمیست ها برای تعیین چیستایی فراورده شیمیایی خویش، از تبلور استفاده می کنندو
ساختار بلورین مثلا دارو را بهتر و دقیقتر می توان به کمک دستگاه های پیشرفته تعیین کرد.
در رود نماز سهراب ماه و طیف و غیره کرستالیزه شده اند.
بلور واره شده اند.
تبلور یافته اند.
۱۱
همه چیز جامعتی و طبیعی در شعر سهراب ناتورالیزه می شود.
من نمازم را وقتی می خوانم
که اذانش را باد گفته باشد سر گلدسته سرو
که اذانش را باد گفته باشد سر گلدسته سرو
باد به مقام مؤذن می رسد و سرو به مقام مناره.
این تصورات و تخیلات خیلی زیبا هستند.
ولی ضمنا وسیله ای خر پسند برای ایرالیسم های (خردستیزی های) سهراب و عرفای دیگر است.
ادامه دارد.