خود آموز خود اندیشی (۱۵۱۵)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم

 

به قدر هنر جست باید محل

بلندی و نحسی مکن چون زحل

معنی تحت اللفظی:

محل خود را بسته به لیافت خود برگزین.

مثل سیاره زحل بلندی و نحسی پیشه مکن.

ادامه

خود سعدی در یکی از حکایت های بوستان از قول شتر می گوید، که اگر افسارش به دست خودش می بود، شیوه زندگی دیگری را در پیش می گرفت.

بنده و غلام

خود را داوطلبانه به این و آن نمی فروشد.

او یا مثل جانوری شکار می شود و یا بوسیله پدر و مادر تهیدست به ازای کیسه ای قند و چای و چند گونی گندم در اختیار خداوندان بنده قرار داده می شود.

جایگاه اجتماعی بنده را بنده تعیین نمی کند.

تعیین کننده جایگاه اجتماعی بنده ـ به قول خود سعدی در گلستان ـ خداوند تعالی است و به قول پیام آور رهائی نهائی مناسبات اجتماعی ـ اقتصادی اند، که با تمامت واقعیت و عینیت خود، مثل خدا نامرئی اند، همه جا هستند، بی آن که جائی باشند.

ما منظور سعدی از مفهوم «هنر» را در تئوری بنیاد مورد بحث قرار داده ایم.

هنر چیزها، پدیده ها و سیستم ها در فلسفه سعدی در دیالک تیک بنیادی (مادرزادی، لدنی، خدا دادی) ـ اکتسابی تعیین می شود.

 

به  نظرسعدی اعضای طبقات حاکمه از سوی خداوند تعالی بر توده مردم فضل داده شده اند و ماهیتا نیک بنیاد اند.

 

به  نظرسعدی

 اگر استثنائا یکی از فرزندان خلق به درجه نیک بنیادان ارتقاء یابد، دلیلش هنرمندی او ست و اگر کسی از اعضای طبقه حاکمه تنزل یابد و بد بنیاد شود، علتش در بی هنری او ست.

 

ادامه دارد.