خود آموز خود اندیشی (۱۵۳۲)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

   حکایت پنجم

 (ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم   

 

حافظ کل تئوری بنیاد ارتجاعی ـ فئودالیستی ـ فاشیستی سعدی را از آن خود می کند:

۳ 

 

گویند سنگ، لعل شود در مقام صبر

آری شود، ولیک به خون جگر شود.

معنی تحت اللفظی:

گفته می شود که اگر سنگ صیر پیشه کند، تبدیل به لعل می شود.

آری، ولی سنگ خون جگر می خورد تا لعل شود.

لَعل 

  با فرمول شیمیایی (${\displaystyle Mg{Al}_{2}{O}_{4}}$) از مجموعه کانی هاست و تابناکی سبز تیره کامل دارد.

 به سختی در H_۲SO_۴ (سولفوریک اسید) حل می‌شود. MgO:28.34% ,Al_۲O_۳:۷۱٫۶۶٪ و ادخال‌های Fe (پلونازیت هرسینیت) Cr 

 

حافظ در این بیت غزل

چه آگاهانه و چه ناآگانه

 منکر تئوری بنباد سعدی است:

 

در تئوری بنباد سعدی، میان خیر و شر، عالی و پست، ابربشر و زباله بشر،سلطان و درویش، زر و زباله

 دیوار نفوذ ناپذیری کشیده شده است.

آن سان که تبدیل عالی به پست و پست به عالی محال است.

 

حافظ در این بیت غزل اما تبدیل پست به عالی (سنگ به لعل) را امکان پذیر می داند.

به شرط اینکه پست صبر پیشه کند و خون دل بخورد.

 

سعدی هم از این ناشیگری های تئوریکی دارد.

مثلا تبدیل قطره به لؤلؤ به مدد صیر و فروتنی و غیره.

 

منظور حافظ از خون جگر خوردن، استثنائی بودن این گذار از پست به عالی است.

قاعده همان ادعای سعدی در تئوری بنیاد است.

 

ادامه دارد.