فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری مشهور به شیخ عطّار نیشابوری
(۱۱۴۶ م/۵۴۰ ق – ۱۲۲۱ م/۶۱۸ ق)،
تحلیلی
از
شین میم شین
۲
در وصفِ تو، عقل، طبعِ دیوانه گرفت
جان تن زد و با عجز به هم خانه گرفت
چون شمع تجلّی تو آمد به ظهور
طاووسِ فلک، مذهبِ پروانه گرفت.
معنی تحت اللفظی:
عقل بسان دیوانگان قادر به توصیف تو نیست.
جان هم عاجز و درمانده است.
با روشن گشتن شمع تجلی تو، افلاک پروانه شدند.
مفاهیم مهم این رباعی عطار به شرح زیرند:
عقل
جان
تجلی
فلک
۲
جان
جان تن زد و با عجز به هم خانه گرفت
معلوم نیست که تعریف عرفان خردستیز از جان چیست؟
در وصف مخاطب عطار (خداوند کذایی) عقل جنون می گیرد و جان تن می زند و با عقل دیوانه همخانه می شود.
جان مگر با توصیف چیزی مثلا با توصیف خداوند کذایی سر و کار دارد؟
جان از دیرباز جفت دیالک تیکی تن قلمداد می شود.
مثل روح که جفت دیالک تیکی ماده است.
مثل شعور که جفت دیالک تیکی وجود است.
کسب و کار عرفان تحریف مفاهیم به طور کلی است.
برای اینکه در غیاب خرد نمی توان مفهومی اندیشید.
۳
تجلی
چون شمع تجلّی تو آمد به ظهور
طاووسِ فلک، مذهبِ پروانه گرفت.
عطار در این مصراع این رباعی، وجود مخاطب خود را به شمع تشبیه می کند و با تجلی وجود شمع آسای آن، فلک به پروانه ای تبدیل می شود و خود را به آتش شمع الهی می زند.
فلکی که عطار به طاووس تشبیهش کرده است.
وقتی از کسی برای دعاوی اش دلیل خواسته نشود، او می تواند هر یاوه و خرافه که به ذهنش رسید، بر زبان آورد و عرض خود ببرد.
خیلی ها از فرط خریت خیال می کنند که عرفان خردستیز تحفه نطنز است و وجود عرفان را نعمای برای ایران تصور می کنند.
عرفان در قرون وسطی فئودالی
مدتی موضع ضد فئودالی و ضد مذهبی داشته استِ.
ولی بعد به وحدت با مذهب رسیده است و کمر بر خدمت فئودالیسم و مذهب بسته است.
عرفان اما همیشه و همه جا خصلت ایراسیونالیستی (ضد عقلی) داشته است.
سعدی و حافط هم فقط جنبه ضد فئودالی عرفان را مورد حمله قرار داده اند.
ولی جنبه ایراسیونالیستی عرفان را حتی تشویق و تقویت کرده اند.
عرفان به لحاظ فلسفی پیرو پانته ئیسم (همه چیز خدایی) است.
پانته ئیسم میان خر و خورجین و خلق و خدا و خردل و خرما علامت تساوی می گذارد.
پانته ئیسم
(همه خدایی)
۱
http://mimhadgarie.blogfa.com/post/11492
۲
http://mimhadgarie.blogfa.com/post/11499
پایان
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر