فرهنگ مفاهیم فلسفی (ر) روشنگری (تنویر) (۹)

 

پروفسور وینفرید شرودر

پروفسور دکتر کارل هاینتس بارک

برگردان

 شین میم شین

 

 

برنارد مانده ویل

 

 برنارد مانده ویل

 (۱۶۷۱ ـ ۱۷۳۳)

پزشک،

تئوریسین اجتماعی هلندی،

مقیم انگلستان

مؤلف «افسانه زنبوران عسل»

او نه فضایل اخلاقی، بلکه مفاسد اخلاقی را سرچشمه رفاه عموم می دانست، که به پارادوکس مانده ویل معروف شده است.

 

۱

·    فلسفه اخلاق انگلیس در دوره بعد از جان لاک مخالف اخلاق مذهب وحی بوده است.

 

۲

·    نمایندگان برجسته فلسفه اخلاق انگلیس افراد زیر بوده اند :

الف

·    برنارد مانده ویل (پزشک)  

 

ب

·    گراف فون شافتس بری (۱۶۷۱ ـ ۱۷۱۳)  

 

۳

·    مانده ویل در کتاب خود تحت عنوان «افسانه زنبورها و یا عادات ناپسند شخصی به مثابه منافع عمومی» (سال ۱۷۱۴ میلادی) به پیروی از هوبس می نویسد که نه سجایای اخلاقی، بلکه خود خواهی، مال پرستی کلاهبرداری و تجمل پرستی نیروهای محرکه پیشرفت اند.

 

۱۴

·    اگوئیست (خودپرست) به نظر او فقط کسانی نیستند که فاسد نامیده می شوند، بلکه همچنین کسانی اند که به داشتن سجایای اخلاقی معروف خاص و عام اند.

 

۱۵

·    مانده ویل با تیزهوشی اثبات می کند که ثروتمندان، کشیشان و دولتمداران نه فقط از اگوئیسم کسانی که به عنوان فاسد مزمت و محکوم می شوند، بهره شخصی می برند و به اشاعه اگوئیسم کمک می کنند، بلکه خود آنها نیز اگوئیستند، با این تفاوت که آنها اگوئیسم خود را عوامفریبانه زیر جامه سجایا پنهان می سازند.

 

۱۶

·    از این رو مانده ویل به این نتیجه می رسد که اخلاق مسیحی نه تنها اگوئیسم را محدود نمی کند، بلکه به اشاعه آن کمک می کند.

 

۱۷

·    مانده ویل اما به این کشف خود قناعت نمی کند، بلکه خواستار رونق بخشیدن آزادانه به اگوئیسم می شود و برای جلوگیری از انحراف آن نه اخلاق مسیحی، بلکه قدرت دولتی و قوانین را توصیه می کند.

 

۱۸

·    هرجا انسان ها از سر اگوئیسم فاسد نشوند و قوانین را زیر پا نگذارند، آنجا قوانین با منافع عمومی انطباق  خواهند داشت.

 

۱۹

·    آموزه (تعلیمات)  مانده ویل حاوی گرایشات ماتریالیستی است، اگر چه منکر کافر و دشمن کلیسا بودن خویش است.

 

۲۰

·    مانده ویل در آثار خود بر ضد شافتس بری  موضعگیری  می کند.

·     زیرا در فلسفه او تحریف واقعیت و فلسفه ثروت (ثروتمندان) را می بیند.

 

۲۱

·    برکلی مخالف سرسخت مانده ویل بوده است.

 

۲۲

·    ولی هم آدام اسمیت و هم روشنگری فرانسه تحت تأثیر مانده ویل قرار داشته اند.

 

۲۳

·    مارکس در باره او می نویسد:

 

الف

·    «مدافعه از عادات ناپسند مشخصه گرایش سوسیالیستی ماتریالیسم مانده ویل است، که یکی از شاگردان انگلیسی سالخوده تر جان لاک بوده است.

 

ب

·    او ثابت می کند که عادات ناپسند در جامعه کنونی ضرور و مفیدند.

 

پ

·    این اما به معنی دفاع از جامعه کنونی نبوده است.»

·    (مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۲، ص ۱۳۸)

 

ادامه دارد.