بوستان
باب سوم
در عشق و مستی و شور
حکایت هفدهم
(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۵ )
چه نغز آمد، این نکته در سند، یاد
که عشق آتش است و هوس تندباد
به باد آتش تیز برتر شود
پلنگ از زدن، کینه ورتر شود
معنی تحت اللفظی:
بنا بر ضرب المثلی رایج در سند (منطقه ای در هندوستان)،
عشق، شبیه آتش است و هوس، شبیه تندباد.
با وزش باد (با تشدید هوس)، آتش (عشق) شعله ورتر می شود، به همان سان که پلنگ در صورت ضرب و شتم، کین توزتر می شود.
سعدی
در این دو بیت،
در نهایت خونسردی، بی آنکه حتی نامی از روشنگری ببرد، قانون فیزیکی و بیولوژیکی ساده ای را به شکل دیالک تیک کنش و واکنش تشریح می کند:
باد موجب تیزتر شدن آتش می شود.
ضرب و شتم و آزار موجب کینه ورتر شدن پلنگ می گردد.
حکیم قرون وسطی، انگار از دلسوزی نسبت به عاشق بی تاب لبریز است و لذا از ناصح خردمند می خواهد که بر آتش عشق این بیچاره ندمد و دلیل می آورد:
روشنگری هر چه بیشتر باشد، آتش عشق تیزتر خواهد شد.
چو نیک ات بگویم، بدی می کنی
نه با کس، که بد با خودی می کنی
معنی تحت اللفظی:
واکنش عاشق به ناصح، بدی در حق او ست.
بدی ئی که در حقیقت نه با ناصح، بلکه با خویشتن خویش است.
ناصح در این بیت شعر، بی اعتنا به هشدارهای سعدی، به روشنگری خود ادامه می دهد.
روشنگری وظیفه اجتماعی، طبقاتی، انسانی، انقلابی و هومانیستی او ست.
مخاطب او نه پروانه واحدی، بلکه پروانه نوعی است.
سکوت روشنگر به معنی تأیید وضع وجود است.
انتقاد اجتماعی نه یک تفنن روشنفکرانه، بلکه یک ضرورت بی چون و چرا ست.
روشنگری و انتقاد اجتماعی برای جامعه همان نقشی را دارد که تنفس برای ارگانیسم بیولوژیکی.
او حسن نیت خود را به پروانه گوشزد می کند.
جنون پروانه و پافشاری پروانه به خودسوزی در وهله اول به زیان خود او ست.
روشنگر قصدی جز نیکخواهی ندارد.
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر