خرد ـ انسان ـ تاریخ (فصل هفتم) (۱۰۰ ـ ۱۱۰)

پروفسور دکتر مانفرد بور

برگردان

شین میم شین

 

 

۱۰۰

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4436

۱۰۱

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4442

۱۰۲

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4449

۱۰۳

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4454

۱۰۴

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4469

۱۰۵

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4479

۱۰۶

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4489

۱۰۷

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4496

۱۰۸

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4503

۱۰۹

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4511

۱۱۰

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/4521

ادامه دارد.

خرد ـ انسان ـ تاریخ (۱۱۰)

 

 

پروفسور دکتر مانفرد بور

برگردان

شین میم شین

فصل هفتم

اعلام فلسفی استقلال انسان

توسط ایمانوئل کانت

 

 

 

ایمانوئل کانت

(۱۷۲۴ ـ ۱۸۰۴)

برجسته ترین نماینده فلسفه کلاسیک آلمان

 پیشگفتار

قسمت سوم

ادامه

۲۱

·     درست به همین دلیل، جا زدن فلسفه کانت به مثابه ترکیب راسیونالیسم با امپیریسم، اشتباه فاحشی است.

۲۲

·     برای اینکه این دعوی غلط، مسئله مربوط به پیش شرایط تاریخی ـ جامعه ای فلسفه کانت را از قلم می اندازد و در توضیح آن خود را فقط به مواد فکری فلسفی ـ تاریخی به معنی محدود کلمه، محدود می سازد.

۲۳

·     ما هرگز منکر آن نمی شویم که هر متفکری با مواد فکری ماقبل خود پیوند برقرار می کند.

·     تحت تأثیر آن مواد فکری در مسیر معینی می افتد و برانگیخته می شود.

·      و بدین طریق، شعاع عمل فکری اش (میدان تأثیرگذاری اش) تحت تأثیر قرار داده می شود.

۲۴

·     به قول انگلس، «فلسفه هر دوران، به مثابه عرصه معینی از تقسیم کار، حاوی مواد فکری معینی به مثابه پیش شرط است که از پیشینیان خویش به میراث می برد و از آن شروع به حرکت می کند.»

·     (مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۳۷، ص ۴۹۳)

۲۵

·     با کانت نیز، قضیه، طبیعتا از این قرار بوده است.

۲۶

·     اما برقراری پیوند با مواد فکری ماقبل، به طرز دلبخواهی و تصادفی صورت نمی گیرد.

·     بلکه تحت شرایط معینی صورت می گیرد:

·     اینکه از مواد فکری ماقبل، چه چیزی تقبل می شود و چگونه تقبل می شود، مواد فکری ماقبل، با حلاجی نوین، چه فرمی کسب می کند و چه گشتاورهایی از آن مهم و یا بی اهمیت تلقی می شوند، همه توسط جایگاه اجتماعی ـ اقتصادی  و شرایط مبارزه طبقاتی ئی تعیین می شود که متفکر تحت آن قرار دارد.

۲۷

·     سؤالات و مسائل هر فیلسوف واقعا بزرگ از قبیل کانت، عبارتند از سؤالات و مسائل زمانه او.

·     یعنی، جامعه و طبقه اجتماعی او.

۲۸

·     آنچه که کانت را با تفکر راسیونالیستی و امپیریستی پیوند می زند و یا از آندو جدا می کند، اصول بنیادی فلسفه بورژوازی ترقیخواه به طور کلی است.

·     به عبارت دیگر، نحوه و نوع استدلال و اثبات فلسفی آنها (اصول بنیادی فلسفه بورژوازی ترقیخواه به طور کلی) است.

۲۹

·     مسئله اساسی کانت، مسئله اساسی کل فلسفه کلاسیک بورژوایی است:

·     نشان دادن چگونگی امکان پذیر گشتن تسلط راسیونال انسان بر طبیعت و جامعه است.

۳۰

·     طبیعی است که کانت برای حل این مسئله اساسی فلسفه کلاسیک بورژوایی با تفکر راسیونالیستی و امپیریستی پیوند برقرار می کند و از آن شروع به کار می کند.

۳۱

·     کانت در این زمینه با دشواری های به کلی دیگری دست و پنجه نرم می کند.

·     دشواری های متفاوت از دشواری هایی که دکارت و فرانسیس بیکن در آغاز توسعه فلسفه کلاسیک بورژوایی، با آنها دست و پنجه نرم کرده بودند:

·     تشکیل جامعه بورژوایی، در عرصه بین المللی، به مرحله توسعه نسبتا بالایی رسیده است.

·     مرحله ای که در آن، خصلت تضادمند نظام نوین به آشکار شدن آغاز کرده است و توسط فلسفه بورژوازی انگلیس، یعنی امپیریسم نیز بازتاب یافته است.

۳۲

·     کانت اینجا با دشواری هایی دست و پنجه نرم می کند که ناشی از خودویژگی های توسعه کاپیتالیستی در آلمان (عقب ماندگی آلمان) اند.

۳۳

·     فلسفه کانت، خدمت او به وقوف فلسفی بورژوازی به جامعه خویش است.

·     بورژوازی ئی به نام بورژوازی آلمان.

ادامه دارد.

خود آموز خود اندیشی (۱۹۶)

شین میم شین

نه 

اندیشه مادرزاد وجود دارد

و

نه

 اندیشیدن مادرزادی.

اندیشیدن

را

باید مثل هرعلم،

در روندی دشوار فراگرفت.

شیخ سعدی

(۱۱۸۴ ـ ۱۲۸۳ و یا ۱۲۹۱)

(دکتر حسین رزمجو: بوستان سعدی، ص ۲۴ ـ ۲۵)

حکایت چهارم

۱

۱

خنک آن، که آسایش مرد و زن

گزیند بر آرایش خویشتن

معنی تحت اللفظی:

خوشا

ترجیح دادن آسایش این و آن

بر

آرایش خویشتن.

سؤال

سعدی

 در

این بیت شعر،

 دیالک تیک طبقه حاکمه و ت 

را

به

شکل دیالک تیک آسایش شاه و آسایش م بسط می  دهد

 و

نقش تعیین کننده

را

 از

 آن توده (مرد و زن)

می داند.

جواب

سعدی

 در

این بیت شعر،

 دیالک تیک طبقه حاکمه و توده

را

به

شکل دیالک تیک آسایش شاه و آسایش مرد و زن بسط می  دهد

 و

نقش تعیین کننده

را

 از

 آن توده (مرد و زن)

می داند.

سعدی

 شیپورش

را

از

سر گشادش

می نوازد.

راه حل هائی که سعدی برای معضلات اجتماعی ارائه می دهد،

راه حل هائی نیم بند، موقتی و در بهترین حالت تسکین بخش اند.

این که چرا حکیم خردمندی مثل سعدی قادر به تفکر ریشه ای راجع به تضادهای اجتماعی و جستجوی راه حل نهائی، واقعی و ریشه ای برای آنها نیست،

یکی از سؤالاتی است که ما را در جریان بررسی آثار او به خود مشغول خواهد داشت.

احتمالا

پایگاه طبقاتی او،

سطح نازل توسعه نیروهای مولده

و

عقب ماندگی معرفتی ـ نظری ناشی از آندو،

علل مهم کوته بینی او در این زمینه بوده اند.

کسی می تواند راه حل ریشه ای برای تضادهای اجتماعی بجوید و بیابد که از حل آنها باک نداشته باشد.

سعدی با چنگ و دندان و با هر سلاح مادی و معنوی، که در اختیار دارد، برای حفظ و تحکیم نظام اجتماعی فئودالی ـ بنده داری تلاش می کند.

او می تواند هرچیز بزرگ و کوچک، به غیر از نظام فئودالی ـ بنده داری را زیر علامت سؤال بگذارد و نفی و انکارش کند.

پادشاهی نگینی را می فروشد و پول آن را میان خلق تقسیم می کند.

سعدی نمی پرسد و نمی گوید،

 که

 این نگین از کجا آمده است.

او نمی تواند از منشاء گنج پادشاهان بی خبر باشد.

او در مدیحه ای برای ابوبکر بن سعد بن زنگی می نویسد:

به عافیت، خبر آمد که مرد ظالم مرد:

به

سیم سوختگان،

زرنگار کرده

سرای

بخور مجلسش، از ناله های دودآمیز

عقیق زیورش، از دیده های خون پالای

(مقدمه گلستان از ع. قریب.)

معنی تحت اللفظی:

ستمگر مرد.

ستمگری که از پول ستمدیدگان

خانه اش را زرنگار کرده بود.

بخور مجلسش از آه ستمدیدگان بود و یاقوت نگینش از خون دیدگان.

عبدالعزیز و همه اشراف فئودال و دربار، در همه جای جهان، در عمرشان دست به سیاه و سپید نزده اند

و

لذا

«عقیق زیورشان»

 نمی تواند،

جز«از دیده های خون پالای»

باشد

 و

«زرنگاری سرای شان»

نمی تواند جز به برکت «سیم سوختگان» و باج و خراج و مالیات و بهره مالکانه تأمین شده باشد.

پس عبدالعزیز کذائی بخش ناچیزی از ثروت غارت شده از خلق را بدان برگردانده است.

این که دلیل بر «هنرپروری» و بزرگواری او نمی شود.

وقتی کسی به گاوش علوفه می دهد،

نه برای این که گاوپرست است،

 بلکه برای این که گاو را می دوشد

و

در صورت لزوم ذبح می کند و گوشت لطیفش را می خورد.

عبدالعزیز کذائی هم بر نگین غصبی اش چشم پوشی می کند،

تا رعایا فردا «شیر و گوشت» بیشتر و بهتر بدهند.

مسئله دوم،

راه حل نیم بند سعدی

 است.

سعدی هرگز به ریشه کن کردن فقر و تفاوت های طبقاتی نمی اندیشد.

او قصد تعدیل تضادهای جامعه فئودالی را دارد،

 آنهم برای درازتر کردن عمر نکبت بار آن.

با بذل و بخشش که مسئله ای حل نمی شود.

با فروش نگین و پخش پول آن میان مردم که فقر وفاقه توده ها پایان نمی یابد.

چشم پوشی شاهی بر آرایش خویش

که

 راه حل تضادهای اقتصادی ـ اجتماعی

نمی تواند باشد.

ادامه دارد.