خود آموز خود اندیشی (۱۵۱۰)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم

  

کس از سربزرگی نباشد به چیز

کدو سربزرگ است و بی مغز نیز

معنی تحت اللفظی:

سر بزرگ دال بر ارجکمدی نیست.

به عنوان مثال، سر کدو بزرگ و همزمان توخالی است.

  

سعدی

در این بیت شعر

اولا

 دیالک تیک کمیت و کیفیت

را

به صورت دیالک تیک سر بزرگی و اهمیت بسط و تعمیم می دهد و و

نقش تعیین کننده را از آن کیفیت می داند.

بعد

دیالک تیک فرم و محتوا

را

به صورت  دیالک تیک سربزرگی  و بی مغزی بسط و تعمیم می دهد

و

نقش تعیین کننده را از آن محتوا (مغز) می داند.

 

تفکر مفهومی و متد دیالک تیکی ارزنده ترین و بالنده ترین بخش آموزه (تعلیمات) سعدی را تشکیل می دهند.

 

امروز هفتصد سال بعد از مرگ سعدی،

 مردم ایران به لحاظ طرز تفکر هفتصد سال عقبمانده تر از سعدی اند.

از سعدی می توان تفکر مفهومی و منطق و متد دیالک تیکی را فرا گرفت.

همه مفاهیمی که سعدی می سازد و ماهرانه به کار می برد (مغز و دستار، صورت و معنی، کوزه زرین و سفالین و آب زلال، سربزرگی و چیزی، سربزرگی و بی مغزی و غیره) قابل تعمیم اند.

 

نبوغ  بی همانند سعدی، نه فقط در کشف مقوله های «کمیت» و «کیفیت»، بلکه همچنین و بویژه در تعیین کننده دانستن کیفیت عیان می گردد.

سعدی را باید بنیانگذار تفکر مفهومی و متد دیالک تیکی، به معنی واقعی کلمه قلمداد کرد.

بشریت متفکر به دشواری، آنهم هفتصد سال پس از سعدی به این نتیجه درخشان رسیده است.

در نبوغ حکیم قرون وسطی نمی توان مبالغه کرد و دچار حیرت و ستایش نشد.

اما اشتباهی که سعدی در رابطه با دیالک تیک کمیت و کیفیت، بازهم مرتکب می شود، ضمن عمده کردن به حق کیفیت نسبت به کمیت، هیچ انگاری کمیت است.

 

سعدی عملا دیالک تیک کمیت و کیفیت را به شکل دیالک تیک هیچ و همه چیز مسخ و مثله و مخدوش می کند.

او در نظر نمی گیرد که بدون کمیت نمی تواند کیفیتی وجود داشته باشد و تحولات کیفی چیزها، پدیده ها و سیستم ها در نتیجه تغییرات کمی امکان پذیر می گردند و تحولات کیفی نیز به نوبه خود به تغییرات کمی غول آسائی منجر می شوند.

بارش باران و تراکم قطرات آب (افزایش کمی) به تشکیل سیل ویرانگر، سد و دریا و اقیانوس (تحول کیفی) منجر می شود و تشکیل دریاها و تبخیر آب آنها به نوبه خود به تشدید بارش باران (تغییرات کمی) می انجامد.

 

دیالک تیک کمیت و کیفیت برای توضیح و درک تحولات طبیعی، جامعتی و فکری از اهمیت بی مانندی برخوردار است.

کشیدن دیوار چین میان کمیت و کیفیت خطای بزرگی است، که به کوری و کودنی انسانها منتهی می شود.

 

مثال دیگر:

تغییرات کمی نطفه در رحم مادران به تشکیل کودک و بعد نوجوان و جوان و سالمند (یعنی به کیفیت عالی تر) منجر می شود.

ضمنا پس از  رسیدن ۵۰ سالگی

تغییرات کمی به تضعیف فیزیکی و یا جسمانی روزافزون بشر  (یعنی به کیفیت نازلتر) منجر می شود.

 

ادامه دارد.