بوستان
باب چهارم
در (باب) تواضع
مقدمه
(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)
ز خاک آفریده ات خداوند پاک
معنی تحت اللفظی:
خداوند پاک تو را از خاک خلق کرده است.
پس ای برده بسان خاک متواضع باش.
سعدی
در این بیت شعر، دیالک تیک های زیر را توسعه و آموزش می دهد:
۱
دیالک تیک ناپاک و پاک
۲
دیالک تیک آتش و خاک
۳
دیالک تیک خالق و مخلوق
۴
دیالک تیک برده و برده دار
۵
دیالک تیک تواضع و تکبر (غرور)
ما به تحلیل مارکسیستی این دیالک تیک ها ادامه می دهیم:
۵
دیالک تیک تواضع و تکبر (غرور)
این دیالک تیک محتوای اخلاقی (اتبکی، مورالی) ـ برده داری و فئودالی دارد:
سعدی
دیالک تیک تواضع و تکبر (غرور)
را
که از دیالک تیک های جامعتی است، ناتورالیزه می کند (شامل حال چیزهای طبیعی مثلا خاک و آتش و غیره می داند.)
از سعدی و دیگر فقها چه پنهان که الله (عکس آسمانی ـ انتزاعی اربابان برده دار و فئودال) مظهر تکبر است و نه تواضع.
کسب و کار کریم در قرآن به رخ خلایق کشیدن ثروت و املاک و مستغلات و خیل بردگان و غلامان و نوکران و کنیزان الله است.
تواضع
فرمی از نظاهر و تزویر و تئاتر و ریا ست.
بی محتوا ست.
سؤال این است که چرا سعدی و دیگر معلمین اخلاق به تجلیل تواضع و تحقیر تکبر می پردازند؟
سعدی
برای تبلیغ تواضع (فروتنی)، علاوه بر بنده قلمداد کردن بی دلیل انسان (۶۵۵ سال بعد از هجرت، در ایام زوال فئودالیسم آلوده به بقایای بنده داری)،
خاک را مظهر فروتنی قلمداد می کند و با استناد به منشاء خاکی انسان (افسانه خلقت آدم و حوا)
از انسانها می خواهد که فروتن و افتاده باشند.
اگر منظور از خاک، در قصه آفرینش آدم و حوا در قرآن، مجموعه عناصر شیمیائی باشد، می توان با این نظر به طور مشروط موافق بود.
سعدی برای توصیه فروتنی دلیل دیگری ندارد.
اگر احیانا ثابت شود که انسان مخلوق خاک نیست، عمارت منطقی استدلال سعدی فرو خواهد ریخت.
علاوه بر این، به چه دلیل می توان خاک را فروتن و آتش را سرکش نامید؟
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر