خود آموز خود اندیشی (۱۵۱۶)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم

 

به قدر هنر جست باید محل

بلندی و نحسی مکن چون زحل

معنی تحت اللفظی:

محل خود را بسته به لیافت خود برگزین.

مثل سیاره زحل بلندی و نحسی پیشه مکن.

ادامه

منظور سعدی از این ادعا این است که هرکس باید متناسب با  پایگاه طبقاتی اش برای خود در جامعه جا تعیین کند.

حافظ این نظر را چنین مطرح می سازد:

 

در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب

یا رب مباد، آن که گدا معتبر شود.

معنی تحت اللفظی:

از تکبر رقیب حیرت زده ام.

دلیل تکبر او این است که قبلا گدایی بیش نبوده است و بعد اعتبار کسب کرده است و توانگر شده است.

 

این بدان معنی است جایگاه اجتماعی اش عوض شده است

و

تحول جایگاه اجتماعی، همان و تغییر اخلاق و رفتار او، همان.

 

سعدی برای اثبات نظر خود خرافه ایراسیونالیستی موسوم به «بلندی و نحسی کردن زحل» را به خدمت می گیرد:

«بلندی و نحسی مکن چون زحل.»

 

وقتی کسی برای اثبات احکام انتزاعی خود،

دلیلی واقعی نمی یابد، بهترین راه گریز زدن به سیارات و نیروهای موهوم است.

 

ادامه دارد.