Paul Martin Lester
پل مارتین لستر
(۱۹۵۳ ـ ۲۰۲۳)
ذهن و عکاسی
اثر پل مارتین لستر
ترجمه زانیار بلوری
درنگی
از
شین میم شین
پل مارتین لستر
استاد ارتباطات در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا
۲۳
آنچه بر تو مقدر است، روی خواهد داد.
آرام باش.
آسوده باش و لذت ببر.
این است که هم سهل است و هم دشوار.
معنی تحت اللفظی:
از تقدیر (سرنوشت، قضا و قدر) گزیری و گریزی نیست.
پس آرام و آسوده باش و لذت ببر.
فاتالیسم مذهبی
خدا را علت العلل می داند.
باران پدیده ی طبیعی است و بی نیاز از خدا می بارد.
فاتالیسم مذهبی با واسطه ادعا می کند که هر قطره باران توسط فرشته ای بنا بر مشیت (تقدیر) الهی نازل می شود و روی هر قطره باران نوشته شده که با رزق و روزی چه موجودی از نبات تا جانور و یشر در پیوند است.
فاتالیسم مذهبی
حوادث جامعتی و فکری را هم بنا بر مشیت الهی می داند.
بدین طریق هر رخداد جامعتی و هر ایده و اندیشه ای بنا بر مشیت الهی صورت می گیرد.
حتی رخدادهایی که به شیطان (ضد دیالک تیکی و یا دوئآلیستی خدا) نسبت داده می شود.
بدین طریق شیاطین هم به مأمورین و واسطه های الهی برای اجرای مشیت الهی مبدل می شوند.
نتیجه نهایی فاتالیسم مذهبی
سلب سوبژکتیویته (آٔدمیت، فاعلیت) از بشر است.
زباله و تفاله و هیچکاره و هیچواره محسوب شدن بشر است.
بشری که علیرغم زباله و تفاله و هیچکاره و هیچواره محسوب شدن پیشاپیش
در روز قیامت محاکمه می شود و اجر و زجر به نصیب می برد.
دیله مای فاتالیسم مذهبی هم همینجا ست:
محاکمه زباله نه نشانه عقل کل بودن خدا، بلکه نشانه خردستیز بودن او ست.
جبر و اختیار
از مهمترین، قدیمیترین و حساسترین مباحث فلسفه و کلام اسلامی است.
اهمیت و حساسیت این مسئله از بُعد دینی و کلامی به این دلیل است که با مسائلی مثل اراده، قدرت و علم خداوند به افعال بندگان، مخصوصاً خلق افعال و قضا و قدر پیوندی تنگاتنگ دارد.
در تاریخ اندیشه اسلامی چالشهایی بر سر عدل الهی، آیات تقدیری قرآن، اجل، روزی از پیشتعیینشده، علم قبلی خدا
و بالاخره قدرت خدا با صدور آزادانه افعال انسانی پیش آمد که این
گفتوگوها در نهایت به شکلگیری جریانهای جبرگرا و اختیارگرا شد.
برای هر
یک از نظریات جبر و اختیار تحلیلها و تبیینهای متفاوتی ارائه شده است.
در مباحث کلامی، آنجا که از تعلق علم و اراده و قدرت خداوند به
افعال بندگان و خلق افعال سخن به میان میآید، بحث جبر و اختیار نیز مطرح
میشود.
شیعیان امامیه بر اساس آموزه امر بین الامرین،
دخالت خداوند در افعال انسانی را در کنار اختیار انسان میپذیرند.
افعال
انسان در عین اینکه مستند به انسان است، مستند به اراده خداوند نیز است.
به
باور آنان، اراده و اختیار انسان در طول اراده الهى است نه در عرض آن.
جبرگرایان معتقدند فاعل اصلی رفتارهای انسان خدا است، و در نقطهی مقابل، باورمندان به تفویض هر گونه دخالت خدا را در فعل انسانی انکار کردهاند.
ویکی شیعه
فقه (تئولوژی) برای رهایی از این دبله ما و مخمصه دست به دامن دیالک تیک می شود:
دست به دامن دیالک تیک جبر (مشیت الهی) و اختیار (آزادی بشری.
فاتحه ای بر
زباله و تفاله و هیچکاره و هیچواره محسوب شدن پیشاپیش بشر
می خواند.
دیالک تیک جبر و اختیار (ضرورت و آزادی) از دیالک تیک های اساسی مارکسیسم است.
جبر از دیدگاه مارکسیستی مبتنی بر قوانین و قانونمندی های عینی است
و
اختیار (آزادی) بشر به اندازه شناخت جبر مربوطه در هر زمینه و عرصه است.
این بدان معنی است که ادعای حریف یانکی مبنی بر اینکه «آنچه بر تو مقدر است، روی خواهد داد»، یاوه و بی پایه است.
بشر صاحب اختیار (آزادی) است
یعنی
سوبژکت (فاعل و فعال و متفکر و خردمند و تصمیمگیر) است و نه اوبژکت