خود آموز خود اندیشی (۱۴۹۹)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

(ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم

 

به عزت هر آن کاو فروتر نشست

به خواری نیفتد ز بالا به پست

معنی تحت اللفظی:

اگر کسی با عزت در مجلسی و مسجدی در محل تجمع افراد عادی بنشیند، مجبور نمی شود که تحقیر شود.

 

سعدی در این بیت شعر، برای توضیح مزایای فروتنی فئودالی بی محتوای مورد نظر خویش، پایین تر از قدر خویش نشستن در هر مجلس را توصیه می کند:

هرکس به عزت، پایین تر بنشیند، به خواری از بالا به پس نمی افتد.

 

سؤال این است که عضو طبقات حاکمه چگونه می تواند در جمع توده بنشیند و ضمنا عزت طبقاتی ـ جامعتی خود را حفظ کند؟

 

سعدی در این بیت شعر، دیالک تیک طبقه حاکمه و توده را به شکل دیالک تیک عزت و خواری و دیالک تیک بلندی و پستی بسط و تعمیم می دهد و در هنجارهای بی محتوای رفتاری مسخ و مثله و مخدوش می کند:

سعدی  پستی و بندی طبیعتی را مورد ارزیابی فئودالی قرار می دهد، تپه را عالی تر از دره قلمداد می کند، بعد از طبیعت به جامعه منتقل می کند و به صورت دیالک تیک عالی و پست (طبقات حاکمه و توده) بسط و تعمیم می بخشد.

سعدی با این ترفند و بدین طریق اختلافات طبقاتی را توجیه ناتورالیستی می کند:

همانطور که در طبیعت،دیالک تیک  دره و تپه  وجود دارد، در جامعه هم باید دیالک تیک طبقات حاکمه و توده وجود داشته باشد.

 

ادامه دارد.