خود آموز خود اندیشی (۱۵۳۵)

 

شین میم شین

بوستان

باب چهارم

در (باب) تواضع

(دکتر حسین رزمجو، «بوستان سعدی»، ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

بخش دوم

   حکایت پنجم

 (ص ۹۷ ـ ۱۲۱)

ما به سوی آنچه دانش زمانه مان نموده، می رویم.

  

 حافظ کل تئوری بنیاد ارتجاعی ـ فئودالیستی ـ فاشیستی سعدی را از آن خود می کند:

۶

گر جان بدهد سنگ سیه، لعل نگردد

با طینت اصلی چه کند، بد گهر افتاد.

معنی تحت اللفظی:  

به دلیل داشتن ماهیت بد تبدیل سنگ به لعل محال است.

 

حافظ در این بیت غزل هم تئوری بنیاد باطل و ضد علمی و خرافی و ارتجاعی سعدی را نمایندگی می کند:

حافظ به طور سوبژکتیو (ذهنی، میلی، دلبخواهی) سنگ سیاه را جزو بدبنیادان و لعل سیاه و سرخ و غیره ر به نیک بنیادان طبقه بندی می کند تا به اثبات تعلق زحمتکشان به بدبنیادان و اشراف برده دار و فئودال و انگل و خون آشام به نیک بنیادان نایل آید و این تقسیم بندی بی پایه سیراب  از ایده ئولوژی طبقات حاکمه برده دار و فئودال و روحانی را طبیعیت و الهیت ببخشد.

 

منظورش از نسبت دادن صفت «اصلی» به سنگ سیاه هم همین است:

اصل سنگ سیاه خراب ایت.

اصلا متعلق به بد بنیادان است و نه فرعا.

 

اصولا و اساسا

کمترین فرق و تفاوت و تضاد ماهوی بین سنگ و لعل وجود ندارد:

هر دو از اتم های معینی تشکیل یافته اند و تحت شرایطی می توانند به همدیگر تبدیل شوند:

سنگ لعل شود و لعل سنگ.

 

خود خواجه در غزل دیگری هم بدان اشاره می کند:

گویند سنگ لعل شود، در مقام صبر.

سنگ می تواند با کذشت زمان و تغییر شرایط طبیعی و عینی به لعل استحاله یابد.

 

نگاره غزنوی، کاخ لشکری بازار. 

شلمبرژه نوشت که دهان کوچک و چشمان کشیده این نگاره کاملاً شخصیت ترکی را نشان می‌دهد.

 

غَزنَویان 

 یک دودمان تُرک‌تبار با فرهنگ ترکی-ایرانی و سنی‌مذهب بود که از ۹۷۷ تا ۱۱۸۶ میلادی

 در شمال غربی هندوستان و بخش‌های خاوری ایران بزرگ به ویژه خراسان بزرگ و افغانستان امروزی حکومت کرد و به عنوان مروج و ناشر اسلام مورد توجه و تأیید خلافت عباسی بود.

شهرت این دودمان که توسط مملوکان ترک و در ابتدا با وفاداری به امارت سامانی تاسیس شد، بیشتر به خاطر فتوحاتی است که در هندوستان انجام داده است.

ویکی پیدیا

 

خاندان غزنویان به عنوان مثال، تبار برده داشته اند (غلامان دربار و اصلا بد بنیاد و سنگ سیاه بوده اند)، ولی این مانع ان نشده به بدترین سلاطین ایران، در قاموس خواجه، به لعل، به طبقه حاکمه خیلی خیلی نیک بنیاد) تبدیل شوند.

 

ادامه دارد.