فرهنگ مفاهیم فلسفی (ر) روشنگری (تنویر) (۳۶)

 

پروفسور وینفرید شرودر

پروفسور دکتر کارل هاینتس بارک

برگردان

 شین میم شین

 

  

روشنگری آلمان

 

۱

·    توسعه و خصلت روشنگری آلمان تحت تأثیر دو عامل مهم زیر بوده است:

 

الف

·    عامل اول عبارت بود از توسعه اقتصادی و سیاسی بسیار کند بورژوازی آلمان  

 

ب

·    عامل دوم عبارت بود از توسعه اقتصادی و سیاسی بورژوازی آلمان، برخلاف انگلستان و فرانسه، نه در یک دولت ملی یکپارچه، بلکه در دول کوچک استبدادی منطقه ای.

 

۲

·    برای روشنگری آلمان کسب معارف روشنگری انگلیس و فرانسه و حلاجی آنها از اهمیت زیادی برخوردار بوده است.

·    ( مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۳۷، ص ۴۹۳)

 

۳

·    برای درک روشنگری آلمان توجه به دو عامل فوق الذکر ضرورت حتمی دارد.

 

دوره اول روشنگری آلمان

 

۱

·    روشنگری آلمان در دو مرکز تجاری بزرگ هامبورگ و لایپزیگ آغاز شد.

 

۳

·    روشنگری در طول قرن هجدهم میلادی در سوئیس، در شهرهای آزاد رایش، در ماینتس، پروس و اطریش رفته رفته رونق گرفت.

 

۴

·    از مشخصات بارز توسعه روشنگری آلمان عبارت بود از تسلط فلسفه راسیونالیستی تا اواسط قرن هجدهم میلادی.

 

۵

·    در نیمه دوم قرن هجدهم، روشنگری آلمان توانست با روشنگری انگلیس و فرانسه رابطه برقرار کند و در برخی از عرصه ها به توسعه معارف خود مبادرت ورزد.

 

۶

·    اما روشنگری آلمان در این مرحله نیز نتوانست تأثیر تعیین کننده ای بر توسعه جامعتی و سیاسی آلمان بگذارد.

 

۷

·    ارزیابی انگلس ازموضعگیری گوته نسبت به مناسبات جامعتی در آلمان نشاندهنده خودویژگی تمایلات متضاد در روشنگری آلمان بوده است.

 

۸

·    انگلس می نویسد:

 

الف

·    «گوته در آثار خود موضعگیری دوگانه ای نسبت به جامعه آلمان دارد:

 

۱

·    این موضعگیری گاهی خصمانه است.

 

۲

·    گوته می کوشد از آن به مثابه چیزی نفرت انگیز بگریزد.

 

۳

·    مثلا در «افیگنی» (دختر آقا ممنون) و به طور کلی در حین سفر به ایتالا در هیئت گوتس، پرومته و فاوست علیه آن طغیان می کند و در هیئت مفیستوفلس به ریشخندش می گیرد.

 

ب

·    و گاهی برعکس، موضع دوستانه ای نسبت بدان اتخاذ می کند.

 

۱

·    مثلا در «اکثر سنیه های رام» و در سایر اشعارش با آن به مدارا برمی خیزد، عزیزش می دارد.

 

۲

·    در «خیمه شب بازی» و در دیگر نوشته هایش هر جا راجع به انقلاب فرانسه سخن می راند، در مقابل حرکات مهاجم تاریخی به دفاع از آن می پردازد.     

 

۳

·    بدین طریق گوته گاهی بزرگ و گاهی کوچک است، گاهی نابغه، لجوج، ریشخندگر و بی اعتنا به دنیا ست و گاهی خرده بورژوائی کوته بین، تنگ نظر، قانع و مهربان.»

·    (مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۴، ص ۲۳۲)

 

ادامه دارد.