شین میم شین
نه اندیشه مادرزاد وجود دارد
و
نه اندیشیدن مادرزادی.
اندیشیدن
را
باید مثل هرعلم،
در روندی دشوار فراگرفت.
شیخ سعدی
(۱۱۸۴ ـ ۱۲۸۳ و یا ۱۲۹۱)
(دکتر حسین رزمجو: بوستان سعدی، ص ۱۱ ـ ۱۵)
۱
تئوری ثروت در فلسفه سعدی و حافظ
در
جامعه ـ تئوری سعدی و حافظ
منشاء ثروت اجتماعی
چنان متناقض و بغرنج مطرح می شود،
که
حتی
روشنفکران بی خبر از تئوری
علمی
را
گیج می کند.
ثروت
از
سوئی
خدادادی
تلقی می شود
و
خدا
به
مثابه رزاق
قلمداد می گردد.
ثروت
از
سوی دیگر
نتیجه قناعت و صرفه جوئی
جا زده می شود:
«قناعت توانگر کند مرد را.»
ثروت
از
سوی دیگر
نتیجه چپاول رعایا، بازرگانان و بیچارگان
دانسته می شود:
مقرر شد این
مملکت بر دو شاه
که بی حد و مر
بود، گنج و سپاه
به حکم نظر در به افتاد
خویش
گرفتند
هر یک،
یکی راه پیش:
۱
یکی
عدل،
تا
نام نیکو
برد
۲
یکی
ظلم،
تا
مال
گرد آورد.
دگر خواست،
کافزون کند تخت
و تاج
بیفزود بر مرد
دهقان، خراج
طمع کرد در مال
بازارگان
بلا ریخت، بر
جان بیچارگان
(سعدی، «بوستان»، ص ۳۱)
معنی تحت اللفظی:
پادشاهی
دو پسر داشت
و
گنج و سپاه بی حد و مرز داشت.
پس از مرگ شاه
گنج و سپاه
به
میراث ماند.
هر کدام از آندو شاهزاده
راه خاص خود
را
در پیش گرفت:
۱
یکی از آندو
دنبال نام نیکو بود.
به
همین دلیل
دادگری
پیشه کرد.
۲
دیگری
دنبال مال بود
و
ستمگری
پیشه کرد:
بر
خراج رعایا افزود
و
اموال تجار
را
تاراج کرد.
۲
نمرد آن، که ماند پس از وی به جای
پل و خانی (سکویی برای نشستن و نفس
تازه کردن) و خان (خوان، یعنی سفره اطعام فقرا) و مهمانسرای
معنی تحت اللفظی:
کسی
که
پس از مرگ
از
او
پل و خان و خوان و مهمانسرا
باقی بماند،
نمی میرد.
سؤال
سعدی
در
این بیت
شعر،
دیالک تیک داد و س
را
به
شکل دیالک تیک عمل خیر و ن
از
سویی
و
به
شکل دیالک تیک پل و خان و خوان و مهمانسرا و ن
بسط و تعمیم می دهد.
جواب
سعدی
در
این بیت
شعر،
دیالک تیک داد و ستد
را
به
شکل دیالک تیک عمل خیر و نام نیکو
از
سویی
و
به
شکل دیالک تیک پل و خان و خوان و مهمانسرا و نامیرایی
بسط و تعمیم می دهد.
نامیرایی
یکی از آرزوهای ضدعقلی و محال انسان عقب مانده
فئودالی و بورژوائی واپسین است،
که
اگر
در عالم واقع تحقق نمی یابد
(پیدا کردن مثلا آب حیات)،
می کوشند
تا در عالم خیال
بدان
تحقق بخشند.
سعدی و اکثریت هومانیست های فئودالی می کوشند،
به
قصد تعدیل تضادهای طبقاتی
از
این
آرزوی باطنی انسان ها
وسیله ای برای تشویق حضرات به عمل خیر بسازند.
ادامه دارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر