فرهنگ مفاهیم فلسفی (ر) روشنگری (تنویر) (۱)

 

پروفسور دکتر وینفرید شرودر 

استاد دانشگاه فیلیپ ماربورگ آلمان

متخصص

در

 فلسفه آنتیک (جهان باستان کلاسیک)،

عصر جدید آغازین

 روشنگری،

متافیزیک،

مذهبفلسفه ،

 فلسفه عملی،

 تاریخ مفاهیم 

آثار:

نیهلیسم اخلاقی

منشئات آته ئیسم

 

پروفسور وینفرید شرودر

پروفسور دکتر کارل هاینتس بارک

برگردان

 شین میم شین

 

 (بخش اول)

 

·      روشنگری عنوانی است برای جنبش فکری که تلنگرهای خود را از تمایلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی طبقه متوسط در دوره رهائی بورژوازی از قید و بند نظام فئودالی ـ استبدادی دریافت می کند و به پیدایش معارف بنیادی و راهنما در کلیه عرصه های علوم کمک می کند.

 

پیشگفتار

 

۱

·      روشنگری ـ به قول کلاسیک های مارکسیسم ـ «گام ماقبل آخر بشریت در راه خودشناسی و خودرهانی بوده است که اما به مثابه گام ماقبل آخر نیز به طور یکجانبه در تضاد گیر می کند و می ماند.»

·      (مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۱، ص ۵۵۰)

 

۲

·      در جنبش روشنگری جریانات مختلفی با تمایلات متفاوت شرکت داشته اند.

 

۳

·      جنبش روشنگری ـ در مجموع ـ از مراحل توسعه بیشماری می گذرد.

 

۴

·      جنبش روشنگری ـ بنا بر ماهیت خویش ـ ادبیات اپوزیسیون ضد فئودالی را تشکیل می دهد.

 

۵

·      به قول کلاسیک های مارکسیسم، در جنبش روشنگری، «مذهب، طبیعت نگری، جامعه، نظام دولتی، همه و همه به انتقاد بیرحمانه کشیده می شوند.

 

۶

·      هر چیزی می بایستی حقانیت وجودی خود را در محکمه خرد توجیه کند و یا ترک وجود کند.»

·      (مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۲۰، ص ۱۶)

 

۷

·      روشنگری در طول قرن هجدهم میلادی در همه کشورهای اروپا (البته به انحای مختلف) غالب می آید.

 

۸

·      روشنگری ـ از نقطه نظر تاریخ ایده ها ـ به دنبال جنبش های زیر فرا می رسد:

 

الف

·      به دنبال هومانیسم

ب

·      به دنبال رنسانس

پ

·      به دنبال رفرماسیون

ت

·      به دنبال سیستم های فلسفی راسیونالیستی قرن هفدهم میلادی

 

·      مراجعه کنید به راسیونالیسم، کارتزیانیسم، اسپینوزیسم.

 

اسپینوزیسم

 

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/8261

 

ایراسیونالیسم

(خردستیزی)

 

http://mimhadgarie.blogfa.com/post/10895

 

۹

·      روشنگران معارف مترقی پیشینیان را توسعه می دهند و همزمان بر ضد نظریات محافظه کارانه آنها که تکیه گاه مذهب کاتولیکی و دیگر مدافعان نظام جامعتی و دولتی موجود بودند، به مبارزه می پردازند.

 

۱۰

·      از این رو ست که روشنگری (به ویژه روشنگری فرانسه) ـ به قول کلاسیک های مارکسیسم ـ «نه فقط نبردی بر ضد نهادهای سیاسی، مذهب و تئولوژی موجود، بلکه علاوه بر آن، چالشی علنی، آشکار و عظیم بر ضد متافیزیک قرن هفدهم و هر نوع متافیزیک از قبیل متافیزیک دکارت، مالبرانش، اسپینوزا و لایب نیتس  بوده است.»

·      (مارکس و انگلس، «کلیات»، جلد ۲، ص ۱۳۷)

 

ادامه دارد.

درنگی در شعری از نادر نادرپور تحت عنوان «زندگی چیست؟» (۱)

 

نادر نادر پور

(۱۶ خرداد ۱۳۰۸ – ۲۹ بهمن ۱۳۷۸)

 شاعر، نویسنده، مترجم و فعال سیاسی–اجتماعی 

 از اعضای کانون نویسندگان ایران  

 

درنگی 

از

میم حجری

زندگی چیست ؟

نادر نادر پور

اگر روزی کسی از من بپرسد
که دیگر قصدت از این زندگی چیست ؟

بدو گویم که چون می ترسم از مرگ
مرا راهی به غیر از زندگی نیست.

 
من آن دم چشم بر دنیا گشودم
که بار زندگی بر دوش من بود.

 
چو بی دلخواه خویش ام آفریدند
مرا کی چاره ای جز زیستن بود؟

پایان

ادامه دارد.

قرآن کریم از دیدی دیگر (سوره الأعراف ) (۵۲۵)

 

ویرایش و تحلیل

از

فریدون ابراهیمی

﴿الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ ۚ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنزِلَ مَعَهُ ۙ أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾
[ الأعراف: ۱۵۷]

آنان كه از اين رسول، اين پيامبر امى كه نامش را در تورات و انجيل خود نوشته مى‌يابند، پيروى مى‌كنند-

آن كه به نيكى فرمانشان مى‌دهد و از ناشايست بازشان مى‌دارد و چيزهاى پاكيزه را بر آنها حلال مى‌كند و چيزهاى ناپاك را حرام و بار گرانشان را از دوششان برمى دارد و بند و زنجيرشان را مى‌گشايد. 

پس كسانى كه به او ايمان آوردند و حرمتش را نگاه داشتند و ياريش كردند و از آن كتاب كه بر او نازل كرده‌ايم پيروى كردند، رستگارانند.

 

کریم

در این آیه،

حضرت محمد را امی (بیسواد، درس نخوانده) قلمداد می کند.

این ادعای کریم نمی تواند مبنای عینی و واقعی داشته باشد.

 

ما دیر یا زود به تحلیل مارکسیستی سخنان حضرت محمد خواهیم پرداخت که نشانه سطح فکری متعالی او ست.

 

کریم

ادعا می کند که نبوت و رسالت حضرت محمد در تورات و انجیل آمده است.

چنین چیزی واقعیت ندارد.

نمی تواند هم واقعیت داشته باشد.

دلیل این ادعای کریم، احتمالا این است که قرآن ادامه محتوایی ـ انتقادی ـ انقلابی تورات و انجیل است.

هر چیز نو هم باید چنین باشد:

یعنی هم نافی کهنه باشد و هم حافظ و توسعه دهنده و تکامل بخشندده کهنه.

 

کریم

در این آیه، به تشریح کردوکار الله می پردازد:

 

آن كه به نيكى فرمانشان مى‌دهد و از ناشايست بازشان مى‌دارد 

خدا خلایق را به انجام اعمال خیر دعوت می کند و از انجام اعمال بد ممانعت به عمل می اورد.

ممانعت به عمل می آورد؟

احتمالا ترجمه این آیه  معیوب بوده است.

منظور کریم منع کردن (نهی کردن) از انجام اعمال بد است و نه ممانعت از انجام اعمال بد. 

منظور کریم

دیالک تیک امر به معروف و نهی از منکر است.

 

۲

و چيزهاى پاكيزه را بر آنها حلال مى‌كند و چيزهاى ناپاك را حرام 

 کردوکار دیگر الله تعیین و تحمیل دیالک تیک حلال و حرام است.

خدا در تورات و انجیل هم همین کار را کرده است.

قرآن اما به توصیف دیگرگونه ای از این دیالک تیک پرداخته است که علمی تر و  عقلی تر و مترقی تر است.

۳

و بار گرانشان را از دوششان برمى دارد و بند و زنجيرشان را مى‌گشايد.

الله در این بخش از این آیه، حامی خلایق قلمداد می شود:

 برداشتن بار سنگین از دوش خلایق

و

قید و بندها از دست و پای شان.

محتوای این ادعا قابل تفسیر دلبخواهی است. 

خدایی که معبود است و بشریت را عبد می خواهد، چگونه می تواند رهایی بخش از قید و بند های مادی و فکری باشد؟

ادامه دارد.